Spermatogenez
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 562-b. — ziyouz.com
Spermatogenez (sperma va ... genez) — hayvonlarda va köpçilik ösimliklarda dastlabki diploid jinsiy hujayralarni ixtisoslaşgan erkaklik hujayralari — spermatozoidlar yoki spermiylarga aylanişi. Rivojlanayotgan jinsiy qujayralar özaro sinsitial boğlangan. S. köpayiş, ösiş, yetiliş va spermatozoidlar şakllanişi davrlaridan iborat. Köpayiş davrida diploid hujayralar — spermatogoniyalar bir neça marta mitoz bölinadi va oxirgi interfazada DNK replikatsiyalanadi. 2davrda ular ösib, 1tartib spermatotsitlarga aylanadi. 3davrda 2 marta bölinib yetiliş, ya'ni meyoz sodir böladi. 1bölinişda har bir spermatotsitdan 2 tadan 2tartib spermatotsitlar; 2bölinişda 4 ta bir xil kattalikdagi spermatidlar hosil böladi; xromosomalar soni 2 baravar kamayadi. Spermatidlar S.ning 4davriga ötib, spermatozoidlarga aylanadi. Bu davrda ularning akrosomasi, xivçini va qöşimça yadrosi hosil böladi; sitoplazmaning köp qismi ribosomalar, Golji kompleksi va endoplazmatik tör bilan birga çiqib ketadi. Spermatidlar içidagi bunday özgarişlar telokinetik harakatlaniş deyiladi. S. 3 kundan (böşliqiçlilarda) 20 kungaça (odamda) davom etadi. S. köpçilik hayvonlarda uruğ yölida, germafrodit hayvonlarda esa germafrodit gonadada, ğovaktanlilarda mezogleyda röy beradi. Ösimliklarda spermatozoidlar anteridiyalarda hosil böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПЕРМАТОГЕНЕЗ (сперма ва ... генез) — ҳайвонларда ва кўпчилик ўсимликларда дастлабки диплоид жинсий ҳужайраларни ихтисослашган эркаклик ҳужайралари — сперматозоидлар ёки спермийларга айланиши. Ривожланаётган жинсий қужайралар ўзаро синцитиал боғланган. С. кўпайиш, ўсиш, етилиш ва сперматозоидлар шаклланиши даврларидан иборат. Кўпайиш даврида диплоид ҳужайралар — сперматогониялар бир неча марта митоз бўлинади ва охирги интерфазада ДНК репликацияланади. 2даврда улар ўсиб, 1тартиб сперматоцитларга айланади. 3даврда 2 марта бўлиниб етилиш, яъни мейоз содир бўлади. 1бўлинишда ҳар бир сперматоцитдан 2 тадан 2тартиб сперматоцитлар; 2бўлинишда 4 та бир хил катталикдаги сперматидлар ҳосил бўлади; хромосомалар сони 2 баравар камаяди. Сперматидлар С.нинг 4даврига ўтиб, сперматозоидларга айланади. Бу даврда уларнинг акросомаси, хивчини ва қўшимча ядроси ҳосил бўлади; цитоплазманинг кўп қисми рибосомалар, Гольжи комплекси ва эндоплазматик тўр билан бирга чиқиб кетади. Сперматидлар ичидаги бундай ўзгаришлар телокинетик ҳаракатланиш дейилади. С. 3 кундан (бўшлиқичлиларда) 20 кунгача (одамда) давом этади. С. кўпчилик ҳайвонларда уруғ йўлида, гермафродит ҳайвонларда эса гермафродит гонадада, ғовактанлиларда мезоглейда рўй беради. Ўсимликларда сперматозоидлар антеридияларда ҳосил бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.