Spin
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 565-b. — ziyouz.com
Spin (ing. spin — aylanmoq) — kvant tabiatga ega bölgan elementar zarralar impulsining xususiy momenti. Elementar zarralarning xususiy magnit momenti S. magnit momenti deb ataladi. Atom yadrosi (va ba'zan atom) harakat miqdorining xususiy momenti xam S. deb ataladi. «S.» tuşunçasini 1925 y.da amerikalik fiziklar J.Ulenbek va S. Proton Gaudsmitlar kiritgan. «S.» terminining qöllanilişiga sabab, dastlab elektronni öz öqi atrofida ailanuvçi zaryadlangan şarça deb tasavvur kilingan. Impulsning xususiy momenti va xususiy magnit momenti ana şu harakat tufayli mavjud, deb hisoblangan.
Zarralar S. i şu zarralar böysunadigan statistika bilan bir qiymatli boğlangan. Kvant mexanikada «S.» töğrisidagi tuşunçalar V. Pauliga tegişli. Pauli körsatganidek (1940) maydonining kvant nazariyasiga asosan butun Sli zarralar Boze
— Eynşteyn statistikasita (bozonlar), yarimbutun Slilar esa Fermi
— Dirak statistikasiga (fermionlar) böysunadi. Fermionlar, mas, elektronlar uçun Pauli prinsipi töğri, bozonlar uçun esa örinsizdir.
Zarralar Si relyativistik effektdir (buni P. Dirak isbotlagan). Elektronda S. va S. magnit momentining mavjudligi Dirak tenglamasidyan kelib çiqadi.
Ad.L.Bogolyubov N. N., Şirkov D. V., Kvantoviye polya, M., 1980.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПИН (инг. spin — айланмоқ) — квант табиатга эга бўлган элементар зарралар импульсининг хусусий моменти. Элементар зарраларнинг хусусий магнит моменти С. магнит моменти деб аталади. Атом ядроси (ва баъзан атом) ҳаракат миқдорининг хусусий моменти хам С. деб аталади. «С.» тушунчасини 1925 й.да америкалик физиклар Ж.Уленбек ва С. Протон Гаудсмитлар киритган. «С.» терминининг қўлланилишига сабаб, дастлаб электронни ўз ўқи атрофида аиланувчи зарядланган шарча деб тасаввур килинган. Импульснинг хусусий моменти ва хусусий магнит моменти ана шу ҳаракат туфайли мавжуд, деб ҳисобланган.
Зарралар С. и шу зарралар бўйсунадиган статистика билан бир қийматли боғланган. Квант механикада «С.» тўғрисидаги тушунчалар В. Паулига тегишли. Паули кўрсатганидек (1940) майдонининг квант назариясига асосан бутун Сли зарралар Бозе
— Эйнштейн статистикасита (бозонлар), яримбутун Слилар эса Ферми
— Дирак статистикасига (фермионлар) бўйсунади. Фермионлар, мас, электронлар учун Паули принципи тўғри, бозонлар учун эса ўринсиздир.
Зарралар Си релятивистик эффектдир (буни П. Дирак исботлаган). Электронда С. ва С. магнит моментининг мавжудлиги Дирак тенгламасидян келиб чиқади.
Ад.Л.Боголюбов Н. Н., Ширков Д. В., Квантовые поля, М., 1980.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.