Spongolitlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 572-b. — ziyouz.com
Spongolitlar (yun. spongos bulut va lithos — toş) — kremniyli çökindi toğ jinsi. Bir, ikki, uç va köp öqli ninasimon şakldagi kremniyli bulutlarning spikula (spongiy) lari töplanişidan hosil böladi. S. tarkibida ularning mikdori 50% dan ortiq bölib, mustahkam skeletli törni hosil qilgan. Oç kulrangli, yaşilsimon kulrangli, qora böladi. Qad.da hosil bölganlari ziç, keyingilari esa ğovakli va yengil. Mineral tarkibi, asosan, amorf opaldan, qisman xalsedondan iborat. Tarkibida radiolyariy va foraminifera çiğanoqlari, kvars va glaukonit donalari, temir gidrooksidlari va b. uçraydi. Bu jinslar hoz. zamon dengizlarining 250—300 m çuqurliklarida ğosil böladi. Tarkibi 10— 15% budut spikulalaridan iborat mikroğovakli opal va opalxalsedonli gezlar deyiladi. S. Moskva yoni, Ural oldida bör, Şarqiy Uralning yon bağirlarida quyi karbon va Kavkazda paleozoy yotqizikdarida ma'lum. Sanoatda adsorbent sifatida ösimlik va hayvon yoğlarini, neft mahsulotlarini turli qöşimçalardan tozalaş uçun foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПОНГОЛИТЛАР (юн. spongos булут ва lithos — тош) — кремнийли чўкинди тоғ жинси. Бир, икки, уч ва кўп ўқли нинасимон шаклдаги кремнийли булутларнинг спикула (спонгий) лари тўпланишидан ҳосил бўлади. С. таркибида уларнинг микдори 50% дан ортиқ бўлиб, мустаҳкам скелетли тўрни ҳосил қилган. Оч кулрангли, яшилсимон кулрангли, қора бўлади. Қад.да ҳосил бўлганлари зич, кейингилари эса ғовакли ва енгил. Минерал таркиби, асосан, аморф опалдан, қисман халцедондан иборат. Таркибида радиолярий ва фораминифера чиғаноқлари, кварц ва глауконит доналари, темир гидрооксидлари ва б. учрайди. Бу жинслар ҳоз. замон денгизларининг 250—300 м чуқурликларида ғосил бўлади. Таркиби 10— 15% будут спикулаларидан иборат микроғовакли опал ва опалхальцедонли гезлар дейилади. С. Москва ёни, Урал олдида бўр, Шарқий Уралнинг ён бағирларида қуйи карбон ва Кавказда палеозой ётқизикдарида маълум. Саноатда адсорбент сифатида ўсимлик ва ҳайвон ёғларини, нефть маҳсулотларини турли қўшимчалардан тозалаш учун фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.