Spontan nurlaniş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 573–574-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 80%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Spontan nurlaniş (lot. spontaneus — erkin) — atom, molekula va b. kvant tizimlarining özözidan elektromagnit tölqinlar nurlanişi; ular uyğongan yuqori energetik holatdan kuyi energetik holatlarga özözidan ötişi jarayonida vujudga keladi. Xususan, atomlarning uyğongan holatdagi soni ye marta kamaigunça ötgan vakt uyğongan holatning yaşaş vaqti deb ataladi va u 10^8 — 10~9 s oralikda böladi. S.n.dagi har bir foton energiyasi hvikqe—ell formula orqali ifodalanadi, bunda vik— foton çastotasi, ye — yuqori energetik sath; yek — quyi energetik sath. Majburiy nurlanişlardan farkli ravişda, S.n. kvant tizimga ta'sir etayotgan taşki elektromagnit nurTTanişga boğliq bölmaydi. Yoruğlik manbalarining köpçiligi, mas, issiklik ta'sirida çöğlangan lampa spontan nurlatgiç xisoblanadi. S.n.da turli yönalişdagi tebranişlar birbirini juda tez va tartibsiz ravişda almaştirib turadi. Şu sababli S.n. monoxromatik, kogerent va qutblangan bölmaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПОНТАН НУРЛАНИШ (лот. spontaneus — эркин) — атом, молекула ва б. квант тизимларининг ўзўзидан электромагнит тўлқинлар нурланиши; улар уйғонган юқори энергетик ҳолатдан куйи энергетик ҳолатларга ўзўзидан ўтиши жараёнида вужудга келади. Хусусан, атомларнинг уйғонган ҳолатдаги сони е марта камаигунча ўтган вакт уйғонган ҳолатнинг яшаш вақти деб аталади ва у 10^8 — 10~9 с ораликда бўлади. С.н.даги ҳар бир фотон энергияси hvikқe—ell формула орқали ифодаланади, бунда vik— фотон частотаси, е — юқори энергетик сатҳ; ек — қуйи энергетик сатҳ. Мажбурий нурланишлардан фаркли равишда, С.н. квант тизимга таъсир этаётган ташки электромагнит нурТТанишга боғлиқ бўлмайди. Ёруғлик манбаларининг кўпчилиги, мас, иссиклик таъсирида чўғланган лампа спонтан нурлатгич хисобланади. С.н.да турли йўналишдаги тебранишлар бирбирини жуда тез ва тартибсиз равишда алмаштириб туради. Шу сабабли С.н. монохроматик, когерент ва қутбланган бўлмайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.