Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Ssenariy

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 811-b. — ziyouz.com

    Ssenariy (ital. scenario) — 1) pyesa mazmunining qisqa bayoni, improvizatsiya teatri, tomoşasi, balet spektakllari, ommaviy tomoşa va b. öyinlar yaratiladigan syujet tuzilişi; 2) kino san'ati va televideniye vositalari yordamida gavdalantirib körsatişga möljallangan adabiy asar. Dastlabki filmlarda syujetlar öta sodda bölib, qoğozga tuşirilmagan, film ijodkorlari ularni öz miyasida sakdagan. Keyinroq filmlar mazmuni çuqurlaşa borgan sari S yozişga ehtiyoj tuğildi. «Ovozsiz kino» davrida'S şakli rejasxema tarzida bölib, suratga olinişi kerak bölgan obyektlargina kadrmakadr belgilanib, qayerdan va qanday suratga olinişi körsatilgan xolos. S.lar «texnik», «raqamli», «temir» nomlari bilan yuritilgan. Suratga olinayotgan voqea nimadan boşlanib nima bilan tugallanişi, aktyor özini qanday tutişi, kadr nimani anglatişi qayd etila boşlagandan sönggina kinossenariy adabiyotning alohida janri sifatida kino asariga aylandi. Şunday qilib, 20-a. boşlarida ssenariynavis (kinodramaturg) termini paydo böldi. Özbek kinosining dastlabki yillaridaL.Sayfulina, V. Sobberey, D. Bassaligo, N. Klado va b. ssenariyçilar yetakçilik qilgan. Birinçi özbek kinossenariyçisi S. Xöjayev bölgan. Özbekistonda S. janrining rivojlanişida kinorejissyor Nabi Ğoniyevning xizmatlari alohida. E. Hamroyev, A. Şaropovlar ham dastlabki özbek ssenariyçilaridan. Keyinçalik K. Yaşin, S.Abdulla, A. Qahhor, M. Şayxzoda, T.Töla, R. Fayziy, O. Yoqubov, S. Axmad, S. Abduqahhor, U. Nazarov, F. Musajonov, Ş. Boşbekov, U. Azim, O. Agişev, R. Muhammadjonov, M. Melkumov, K. Yormatov, Ş. Abbosov, Yu. Roziqov va b. yetakçi ssenariyçilardan.

    Anvar Yoqubxöjayev.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СЦЕНАРИЙ (итал. scenario) — 1) пьеса мазмунининг қисқа баёни, импровизация театри, томошаси, балет спектакллари, оммавий томоша ва б. ўйинлар яратиладиган сюжет тузилиши; 2) кино санъати ва телевидение воситалари ёрдамида гавдалантириб кўрсатишга мўлжалланган адабий асар. Дастлабки фильмларда сюжетлар ўта содда бўлиб, қоғозга туширилмаган, фильм ижодкорлари уларни ўз миясида сакдаган. Кейинроқ фильмлар мазмуни чуқурлаша борган сари С ёзишга эҳтиёж туғилди. «Овозсиз кино» даврида’С шакли режасхема тарзида бўлиб, суратга олиниши керак бўлган объектларгина кадрмакадр белгиланиб, қаердан ва қандай суратга олиниши кўрсатилган холос. С.лар «техник», «рақамли», «темир» номлари билан юритилган. Суратга олинаётган воқеа нимадан бошланиб нима билан тугалланиши, актёр ўзини қандай тутиши, кадр нимани англатиши қайд этила бошлагандан сўнггина киносценарий адабиётнинг алоҳида жанри сифатида кино асарига айланди. Шундай қилиб, 20-а. бошларида сценарийнавис (кинодраматург) термини пайдо бўлди. Ўзбек киносининг дастлабки йилларидаЛ.Сайфулина, В. Собберей, Д. Бассалиго, Н. Кладо ва б. сценарийчилар етакчилик қилган. Биринчи ўзбек киносценарийчиси С. Хўжаев бўлган. Ўзбекистонда С. жанрининг ривожланишида кинорежиссёр Наби Ғониевнинг хизматлари алоҳида. Э. Ҳамроев, А. Шароповлар ҳам дастлабки ўзбек сценарийчиларидан. Кейинчалик К. Яшин, С.Абдулла, А. Қаҳҳор, М. Шайхзода, Т.Тўла, Р. Файзий, О. Ёқубов, С. Ахмад, С. Абдуқаҳҳор, У. Назаров, Ф. Мусажонов, Ш. Бошбеков, У. Азим, О. Агишев, Р. Муҳаммаджонов, М. Мелкумов, К. Ёрматов, Ш. Аббосов, Ю. Розиқов ва б. етакчи сценарийчилардан.

    Анвар Ёқубхўжаев.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.