Ssintillyatsion hisoblagiç
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 812-b. — ziyouz.com
Ssintillyatsion hisoblagiç HISOBLAGIÇ — yadro nurlanişlari va elementar zarralar (proton, neytron, elektron, ukvant, mezon va b.)ni qayd qiladigan asbob. Ionlaştiruvçi nurlaniş ta'sirida lyuminessensiya hosil qiladigan modda — ssintillyator, yoruğlik çaqnaşini elektr toki impulsiga aylantirib beruvçi asbob — fotoelektron köpaytirgiç va şu impulyelarni qayd qiluvçi elektron tizimdan iborat.
S.h.da zaryadlangan zarralar ssintillyatordan ötib, uning atom va molekulalarini ionlaş bilan birga, ularni uyğotadi. Atomlar uyğonmagan (dastlabki) holatiga ötganda ular fotonlar çiqaradi. Fotonlar fotoelektron köpaytirgiç katodiga tuşib, bu yerdan elektronlarni urib çiqaradi, natijada köpaytirgiç anodida elektr impulsi hosil böladi, orta boradi va qayd qilinadi.
Ssintillyator vazifasini turli (qattiq, suyuq va gazsimon) moddalar bajarişi mumkin. ukvantlarni qayd qilişda noorganik kristallar — Nal (Tl), Csl (T1), katta oqimli zarralarni qayd qilişda esa organik ssintillyatorlar işlatiladi. Suyuq ssintillyatorlar bilan antineytrino va sekin neytronlar qayd qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
С Ц И Н Т И Л Л Я Ц И О Н ҲИСОБЛАГИЧ — ядро нурланишлари ва элементар зарралар (протон, нейтрон, электрон, уквант, мезон ва б.)ни қайд қиладиган асбоб. Ионлаштирувчи нурланиш таъсирида люминесценция ҳосил қиладиган модда — сцинтиллятор, ёруғлик чақнашини электр токи импульсига айлантириб берувчи асбоб — фотоэлектрон кўпайтиргич ва шу импульеларни қайд қилувчи электрон тизимдан иборат.
С.ҳ.да зарядланган зарралар сцинтиллятордан ўтиб, унинг атом ва молекулаларини ионлаш билан бирга, уларни уйғотади. Атомлар уйғонмаган (дастлабки) ҳолатига ўтганда улар фотонлар чиқаради. Фотонлар фотоэлектрон кўпайтиргич катодига тушиб, бу ердан электронларни уриб чиқаради, натижада кўпайтиргич анодида электр импульси ҳосил бўлади, орта боради ва қайд қилинади.
Сцинтиллятор вазифасини турли (қаттиқ, суюқ ва газсимон) моддалар бажариши мумкин. уквантларни қайд қилишда ноорганик кристаллар — Nal (Tl), Csl (Т1), катта оқимли зарраларни қайд қилишда эса органик сцинтилляторлар ишлатилади. Суюқ сцинтилляторлар билан антинейтрино ва секин нейтронлар қайд қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.