Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Ssintillyatsiya

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 811–812-b. — ziyouz.com

    Ssintillyatsiya (lot. scintillatio miltillaş) — ionlovçi nurlanişlar (mas, tez elektronlar) ta'sirida ssintillyatorlarda hosil böladigan qisqa muddatli (10~4 — 10~9s) yoruğlik çaqnaşi (lyuminessensiya çaqnaşi). S.ni dastlab ingliz olimi U. Krus ZnS ekranni azarralar bilan nurlantirihda kuzatgan (1903). Ssintillyatorning atom va molekulalari zaryadlangan zarralar energiyasi hisobiga uyğongan holatga ötadi; atom va molekulalar uyğongan holatdan asosiy holatga ötişida yoruğlik çaqnaşi — S. kuzatiladi. S.ning nurlaniş spektri va yoruğsizlaniş davomiyligi lyuminessenlovçi modda (ssintillyator) tabiatiga, ravşanligi esa ionlovçi nurlanişning tabiatiga, zarralarning xiliga va bu zarralarning ssintillyatorning atom va molekulalariga uzatayotgan energiyasiga boğliq (mas, azarra va protonlarning S.si Rzarraning S.siga qaraganda ravşanroq). Har bir S. bitta zarra ta'sirining natijasidir; bu hodisadan ssintillyatsion hisoblagiçlarda elementar zarralarni qayd qilişda foydalaniladi. S. dastlab 1932 y.da litiyni tezlatilgan protonlar bilan bombardimon qilinganda uning yadrolarini parçalanişida kuzatilgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СЦИНТИЛЛЯЦИЯ (лот. scintillatio милтиллаш) — ионловчи нурланишлар (мас, тез электронлар) таъсирида сцинтилляторларда ҳосил бўладиган қисқа муддатли (10~4 — 10~9с) ёруғлик чақнаши (люминесценция чақнаши). С.ни дастлаб инглиз олими У. Крус ZnS экранни азарралар билан нурлантириҳда кузатган (1903). Сцинтилляторнинг атом ва молекулалари зарядланган зарралар энергияси ҳисобига уйғонган ҳолатга ўтади; атом ва молекулалар уйғонган ҳолатдан асосий ҳолатга ўтишида ёруғлик чақнаши — С. кузатилади. С.нинг нурланиш спектри ва ёруғсизланиш давомийлиги люминесценловчи модда (сцинтиллятор) табиатига, равшанлиги эса ионловчи нурланишнинг табиатига, зарраларнинг хилига ва бу зарраларнинг сцинтилляторнинг атом ва молекулаларига узатаётган энергиясига боғлиқ (мас, азарра ва протонларнинг С.си Рзарранинг С.сига қараганда равшанроқ). Ҳар бир С. битта зарра таъсирининг натижасидир; бу ҳодисадан сцинтилляцион ҳисоблагичларда элементар зарраларни қайд қилишда фойдаланилади. С. дастлаб 1932 й.да литийни тезлатилган протонлар билан бомбардимон қилинганда унинг ядроларини парчаланишида кузатилган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.