Ssuda kapitali
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 583–584-b. — ziyouz.com
Ssuda kapitali — vaqtinça foydalanib qaytariş, ma'lum foiz haq tölaş şarti bilan qarzga beriladigan pul kapitali. Sk.ning iqtisodiy ma'nodagi öziga xos xususiyati şundaki, u foiz körinişida foyda keltiradi. S.k. egasi tomonidan işlab çiqariş. ga qöyilmaydi, balki foiz körinişida foyda oliş uçun vaqtinça boşqa işbilarmonga beriladi. S.k. «özözidan köpayiş» qobiliyatiga ega. Uning tovar resurslari qiymatini ifodalovçi puldan farqi ham şunda.
Kreditga beriladigan Sk.ning muddati böyiça farqlanadigan bir qança turlari mavjud. Mac, pul kapitallari bozorida, asosan, firmalar, banklar va b.ning aylanma mablağlarga bölgan ehtiyojlariga xizmat körsatiladi; bu bozorda puldan taşqari qisqa muddatli S.k.ning manbai sifatida veksellar, depozit sertifikatlari, bank akseptlari singari qisqa muddatli kimmatli qoğozlar muomalada böladi, ya'ni sotib olinadi va sotiladi; uzoq muddatli S.k. bozorida (qarzga olinadigan mablağlar bozori, kapitallar bozori) uzoq muddatli qarz kapitalini jalb etiş böyiça operatsiyalar ötkaziladi, mas, uzoq muddatli obligatsiyalarni sotişdan tuşgan mablağlar köçmas mulk (ipoteka) bozori orqali S.k. bozorida qatnaşadi.
S.k.ga bölgan talab (şuningdek, taklif) mamlakat xöjaligi holati va kelajagini körsatuvçi indikator bölib xizmat qiladi. Uzoq muddatli kapitalga bölgan talabning ösişi mamlakatning iktisodiy rivojlaniş davriga kirganligidan darak beradi. Kiska muddatli ssudalar beqaror iqtisodiyot davrida, ayniqsa, köp foyda (ularga bölgan talab keskin oşadi) keltiradi. Şu bilan birga uzok, muddatli va kiska muddatli. S.k. orasidagi zarur balansni saklaş uçun (umuman mamlakatdagi xöjalik munosabatlarini barqarorlaştiriş ana şunday balansga boğliq böladi) davlat bu işni öz vaktida va maqsadli yönaltirgan hodda boşqarib turadi.
S.k. bozori turli kredit muassasalari hamda fond bozorlari orkali faoliyat körsatadi.
Ahmadjon Ölmasov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ССУДА КАПИТАЛИ — вақтинча фойдаланиб қайтариш, маълум фоиз ҳақ тўлаш шарти билан қарзга бериладиган пул капитали. Ск.нинг иқтисодий маънодаги ўзига хос хусусияти шундаки, у фоиз кўринишида фойда келтиради. С.к. эгаси томонидан ишлаб чиқариш. га қўйилмайди, балки фоиз кўринишида фойда олиш учун вақтинча бошқа ишбилармонга берилади. С.к. «ўзўзидан кўпайиш» қобилиятига эга. Унинг товар ресурслари қийматини ифодаловчи пулдан фарқи ҳам шунда.
Кредитга бериладиган Ск.нинг муддати бўйича фарқланадиган бир қанча турлари мавжуд. Mac, пул капиталлари бозорида, асосан, фирмалар, банклар ва б.нинг айланма маблағларга бўлган эҳтиёжларига хизмат кўрсатилади; бу бозорда пулдан ташқари қисқа муддатли С.к.нинг манбаи сифатида векселлар, депозит сертификатлари, банк акцептлари сингари қисқа муддатли кимматли қоғозлар муомалада бўлади, яъни сотиб олинади ва сотилади; узоқ муддатли С.к. бозорида (қарзга олинадиган маблағлар бозори, капиталлар бозори) узоқ муддатли қарз капиталини жалб этиш бўйича операциялар ўтказилади, мас, узоқ муддатли облигацияларни сотишдан тушган маблағлар кўчмас мулк (ипотека) бозори орқали С.к. бозорида қатнашади.
С.к.га бўлган талаб (шунингдек, таклиф) мамлакат хўжалиги ҳолати ва келажагини кўрсатувчи индикатор бўлиб хизмат қилади. Узоқ муддатли капиталга бўлган талабнинг ўсиши мамлакатнинг иктисодий ривожланиш даврига кирганлигидан дарак беради. Киска муддатли ссудалар беқарор иқтисодиёт даврида, айниқса, кўп фойда (уларга бўлган талаб кескин ошади) келтиради. Шу билан бирга узок, муддатли ва киска муддатли. С.к. орасидаги зарур балансни саклаш учун (умуман мамлакатдаги хўжалик муносабатларини барқарорлаштириш ана шундай балансга боғлиқ бўлади) давлат бу ишни ўз вактида ва мақсадли йўналтирган ҳодда бошқариб туради.
С.к. бозори турли кредит муассасалари ҳамда фонд бозорлари оркали фаолият кўрсатади.
Аҳмаджон Ўлмасов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.