Stafilinlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 597–598-b. — ziyouz.com
Stafilinlar (Staphylinidae) kalta ustqanotli qönğizlar oilasi. 30 mingdan ortiq turi ma'lum. Tanasi ingiçka va çöziq (1,5—40 mm); ust qanoti kalta, boşi, kökragi va korni özaro birikkan, harakatçan. Qanotlari yaxşi rivojlangan. Liçinkasining boşi yirik, oyoqlari harakatçan. S. keng tarqalgan. Hazon, daraxt pöstloqlari ostida, quş va b. hayvonlar hamda çumolilar inida yaşaydi. S.ning köpçiligi entomofaglar, şuningdek, parazit, saprofag (çirigan hayvon qoldiqlari bilan oziqlanadi), nekrofag (ölimtikxör)lari ham mavjud. Yirtqiçlaridan oleoxarlar (Aleocharabilineata, A. bipustulata) ma'lum. Ularning voyaga yetgan qönğizlari karam paşşasining tuxum va liçinkasi bilan, Oligota oviformus Cas. qönğizi örgimçakkana va b. bilan oziqlanadi. Ba'zi turlari qişloq xöjaligi. ekinlarining ikkinçi darajali zararkunandasi. Paederus turkumiga kiradigan S. qonida zaharli modda bölib, ezilganda kişi terisida yalliğlaniş paydo qiladi.
Alovuddin Hamroyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СТАФИЛИНЛАР (Staphylinidae) калта устқанотли қўнғизлар оиласи. 30 мингдан ортиқ тури маълум. Танаси ингичка ва чўзиқ (1,5—40 мм); уст қаноти калта, боши, кўкраги ва корни ўзаро бириккан, ҳаракатчан. Қанотлари яхши ривожланган. Личинкасининг боши йирик, оёқлари ҳаракатчан. С. кенг тарқалган. Ҳазон, дарахт пўстлоқлари остида, қуш ва б. ҳайвонлар ҳамда чумолилар инида яшайди. С.нинг кўпчилиги энтомофаглар, шунингдек, паразит, сапрофаг (чириган ҳайвон қолдиқлари билан озиқланади), некрофаг (ўлимтикхўр)лари ҳам мавжуд. Йиртқичларидан олеохарлар (Aleocharabilineata, A. bipustulata) маълум. Уларнинг вояга етган қўнғизлари карам пашшасининг тухум ва личинкаси билан, Oligota oviformus Cas. қўнғизи ўргимчаккана ва б. билан озиқланади. Баъзи турлари қишлоқ хўжалиги. экинларининг иккинчи даражали зараркунандаси. Paederus туркумига кирадиган С. қонида заҳарли модда бўлиб, эзилганда киши терисида яллиғланиш пайдо қилади.
Аловуддин Ҳамроев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.