Stanislavskiy sistemasi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 591-b. — ziyouz.com
Stanislavskiy sistemasi - teatr san'atining K. S. Stanislavskiy tomonidan işlab çiqilgan sahna nazariyasi va uslubining nomi. S.s. rus va jahon teatri ilğor an'analari hamda Moskva badiiy akademik teatri (MXAT) amaliy faoliyati asosida, Stanislavskiyning ijodiy va pedagogik tajribasi mahsuli sifatida yuzaga kelgan. Seda 1 martaijodiy jarayonni ongli özlaştiriş muammosi hal qilinadi, aktyorning obrazga uzviy kiriş yöli tekşiriladi. Teatr san'atida realistik yönalişning nazariy asosi bölib, bu yönaliş «keçinma san'ati» deb ataladi. S.s. sahnada hissiyotni taşqi tomonidan körsatib, aktyor ijroçiligini kasb (hunar) ga, qolipga aylantiruvçi, aktyor ijodiga ilhomning özi yetarli deb qarovçi san'atga qarşi qaratilgan. Sahna xattiharakati xususidagi ta'limoti S.s.ning asosini taşkil qiladi. Stanislavskiy diqqatini asosiy masalateatrda aktyorning tabiiy, ijodiy kayfiyati va sahnaviy obraz yaratiş masalasiga qaratib, öz sistemasini 2 kiyemga: aktyorning öz ustida ğamda rol ustida içki va taşqi tomonidan işlaşiga ajratadi. S.s. aktyor oldiga kagor vazifalar qöyadi. Ana şu vazifalar orasida eng muhimi aktyorning pyesa mazmunini töliq tuşunişi, tavsiya etilgan muhitda özini unga mos va uyğun xis eta bilişidir. Mazkur tamoyilni amalga oşiriş maqsadida K. S. Stanislavskiy «jismoniy harakat metodi», «qalb közi bilan köra biliş», «harakat tahlili» va «oliy maqsad» qoidalarini işlab çiqdi. Aktyor öz oldiga «oliy maqsad», ya'ni aniq goyaviyijodiy niyat qöysagina, uning ijodi badiiy yetuk va ta'sirli böladi.
Özbek professional teatri 20-a.ning 30y.laridan e'tiboran S.s.ga amal qilib keladi. M. Uyğur nomidagi Toşkent davlat san'at in-tida aktyor va rej.larni tayyorlaşda S.s. qöllanib kelinadi.
Muhsin Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СТАНИСЛАВСКИЙ СИСТЕМАСИ - театр санъатининг К. С. Станиславский томонидан ишлаб чиқилган саҳна назарияси ва услубининг номи. С.с. рус ва жаҳон театри илғор анъаналари ҳамда Москва бадиий академик театри (МХАТ) амалий фаолияти асосида, Станиславскийнинг ижодий ва педагогик тажрибаси маҳсули сифатида юзага келган. Седа 1 мартаижодий жараённи онгли ўзлаштириш муаммоси ҳал қилинади, актёрнинг образга узвий кириш йўли текширилади. Театр санъатида реалистик йўналишнинг назарий асоси бўлиб, бу йўналиш «кечинма санъати» деб аталади. С.с. саҳнада ҳиссиётни ташқи томонидан кўрсатиб, актёр ижрочилигини касб (ҳунар) га, қолипга айлантирувчи, актёр ижодига илҳомнинг ўзи етарли деб қаровчи санъатга қарши қаратилган. Саҳна хаттиҳаракати хусусидаги таълимоти С.с.нинг асосини ташкил қилади. Станиславский диққатини асосий масалатеатрда актёрнинг табиий, ижодий кайфияти ва саҳнавий образ яратиш масаласига қаратиб, ўз системасини 2 киемга: актёрнинг ўз устида ғамда роль устида ички ва ташқи томонидан ишлашига ажратади. С.с. актёр олдига кагор вазифалар қўяди. Ана шу вазифалар орасида энг муҳими актёрнинг пьеса мазмунини тўлиқ тушуниши, тавсия этилган муҳитда ўзини унга мос ва уйғун хис эта билишидир. Мазкур тамойилни амалга ошириш мақсадида К. С. Станиславский «жисмоний ҳаракат методи», «қалб кўзи билан кўра билиш», «ҳаракат таҳлили» ва «олий мақсад» қоидаларини ишлаб чиқди. Актёр ўз олдига «олий мақсад», яъни аниқ гоявийижодий ният қўйсагина, унинг ижоди бадиий етук ва таъсирли бўлади.
Ўзбек профессионал театри 20-а.нинг 30й.ларидан эътиборан С.с.га амал қилиб келади. М. Уйғур номидаги Тошкент давлат санъат ин-тида актёр ва реж.ларни тайёрлашда С.с. қўлланиб келинади.
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.