Stenokardiya

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 604-b. — ziyouz.com

Stenokardiya (yun. stenos — tor, qisqa va kardia — yurak), yurak qisiş i — yurak işemik kasalligining keng tarqalgan şakli; kökrak sohasida tösatdan paydo böladigan ğijimlovçi oğriq S.ning asosiy belgisidir. S.da oğriq töş orqasida bölib, köpinça töş suyagidan çaproqda — yurak sohasida ham sezilişi mumkin. Tösatdan tutgan oğriq bir neça min.dan yarim soatgaça davom etib, çap qölga, kurakka, yelka va böyinga, ba'zan esa öng tomonga, orqaga, öng qölga tarqalişi mumkin. Köpinça oğriq xuruji ölim vahimasi bilan keçadi.

S. xurujiga aterosklerozyaa yurak toj tomirlarining torayişi va qisilişi (spazmi) oqibatida yurak muskullarining qon bilan yetarli ta'minlanmasligi sabab böladi. Bu avval nisbiy xarakterda bölib, faqat jismoniy maşğulot paytida (yurak muskullarining oziq moddalar va kislorodga ehtiyoji oşganda) kuzatiladi. Zöriqiş S. si deb ataladigan bu xrlatda oğriq xuruji köpinça tez yurganda, balandlikka kötarilganda yuz beradi va, odatda, bemor harakatdan töxtaganda ötib ketadi. Harakat davom ettirilsa, rğriq qayta paydo bölişi mumkin va bemor har 100—200 qadamdan keyin töxtaşga majbur böladi. Ayrim hollarda zöriqiş S.si hayajonlanganda, şuningdek, çekkanda, spirtli içimliklar içganda, töyib ovqatlanganda yuz berişi mumkin. Keyinçalik kasallik zörayişi natijasida oğriq xurujlari organizmning tinç xrlatida (tinç holatdagi S.) ham paydo böladi. Tinç holatdagi S köpinça keçasi, odam uxlab yotganda röy beradi. S. xuruji 1—2 min. davom etib, nitroglitserin şimilganda ötib ketadi. Ayrim hollarda S. ning oğir xuruji yarim soatdan köproq davom etib, nitroglitserin foyda bermasligi va miokard infarkti kuzatilişi mumkin.

Kökrak qafasining çap tomonidagi har qanday oğriq S.ga xos bölavermaydi. Nevroz, yurak poroklari, umurtqa poğonasining böyinkökrak bölimi kasalliklari va h.k. da ham S. dagidek oğriq bölişi mumkin. Şuning uçun kökrak sohasidagi oğriq bilan keçadigan kasalliklarga faqat vraç tekşirgandan keyingina diagnoz qöyilişi kerak.

S. xurujining oldini oliş maqsadida jismoniy harakat qilmaslik (mas, tez yurmaslik, balandlikka kötarilmaslik, hayajonlantiruvçi manzaralarga qaramaslik va b.), asabilani toliqtirmaslik lozim, butunlay yotib olmaslik ham kerak; ozozdan jismoniy mehnat qiliş, oğriq bölmasa, köproq şuğullaniş mumkin. Davo fizkulturasi bemorning umumiy holatini yaxşilaydi. Ovqatni oz miqdorda, lekin dam-badam yeb turiş kerak (yana q. Yuraktomir sistemasi).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

СТЕНОКАРДИЯ (юн. stenos — тор, қисқа ва kardia — юрак), юрак қисиш и — юрак ишемик касаллигининг кенг тарқалган шакли; кўкрак соҳасида тўсатдан пайдо бўладиган ғижимловчи оғриқ С.нинг асосий белгисидир. С.да оғриқ тўш орқасида бўлиб, кўпинча тўш суягидан чапроқда — юрак соҳасида ҳам сезилиши мумкин. Тўсатдан тутган оғриқ бир неча мин.дан ярим соатгача давом этиб, чап қўлга, куракка, елка ва бўйинга, баъзан эса ўнг томонга, орқага, ўнг қўлга тарқалиши мумкин. Кўпинча оғриқ хуружи ўлим ваҳимаси билан кечади.

С. хуружига атеросклерозяа юрак тож томирларининг торайиши ва қисилиши (спазми) оқибатида юрак мускулларининг қон билан етарли таъминланмаслиги сабаб бўлади. Бу аввал нисбий характерда бўлиб, фақат жисмоний машғулот пайтида (юрак мускулларининг озиқ моддалар ва кислородга эҳтиёжи ошганда) кузатилади. Зўриқиш С. си деб аталадиган бу хрлатда оғриқ хуружи кўпинча тез юрганда, баландликка кўтарилганда юз беради ва, одатда, бемор ҳаракатдан тўхтаганда ўтиб кетади. Ҳаракат давом эттирилса, рғриқ қайта пайдо бўлиши мумкин ва бемор ҳар 100—200 қадамдан кейин тўхташга мажбур бўлади. Айрим ҳолларда зўриқиш С.си ҳаяжонланганда, шунингдек, чекканда, спиртли ичимликлар ичганда, тўйиб овқатланганда юз бериши мумкин. Кейинчалик касаллик зўрайиши натижасида оғриқ хуружлари организмнинг тинч хрлатида (тинч ҳолатдаги С.) ҳам пайдо бўлади. Тинч ҳолатдаги С кўпинча кечаси, одам ухлаб ётганда рўй беради. С. хуружи 1—2 мин. давом этиб, нитроглицерин шимилганда ўтиб кетади. Айрим ҳолларда С. нинг оғир хуружи ярим соатдан кўпроқ давом этиб, нитроглицерин фойда бермаслиги ва миокард инфаркти кузатилиши мумкин.

Кўкрак қафасининг чап томонидаги ҳар қандай оғриқ С.га хос бўлавермайди. Невроз, юрак пороклари, умуртқа поғонасининг бўйинкўкрак бўлими касалликлари ва ҳ.к. да ҳам С. дагидек оғриқ бўлиши мумкин. Шунинг учун кўкрак соҳасидаги оғриқ билан кечадиган касалликларга фақат врач текширгандан кейингина диагноз қўйилиши керак.

С. хуружининг олдини олиш мақсадида жисмоний ҳаракат қилмаслик (мас, тез юрмаслик, баландликка кўтарилмаслик, ҳаяжонлантирувчи манзараларга қарамаслик ва б.), асабилани толиқтирмаслик лозим, бутунлай ётиб олмаслик ҳам керак; озоздан жисмоний меҳнат қилиш, оғриқ бўлмаса, кўпроқ шуғулланиш мумкин. Даво физкультураси беморнинг умумий ҳолатини яхшилайди. Овқатни оз миқдорда, лекин дам-бадам еб туриш керак (яна қ. Юрактомир системаси).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.