Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Sterinlar

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 607-b. — ziyouz.com

    Sterinlar STERINLAR, sterollar — steroidlar sinfiga mansub siklik spirtlar. Köpçilik S. — optik faol kristall moddalar, ular organik erituvçilarda eriydi, suvda erimaydi. Mikroorganizmlar, ösimlik va hayvonlardagi S.ning umumiy ötmişdoşi skvalen uglevodorodidir, u siklik lanosterin (C30H50O)ga yoki uning izomeri sikloartenolga aylanadi, keyinçalik bulardan tarkibida 27—29 uglerod atomi bölgan turliça S. hosil böladi. Hayvon S.ining eng muximi — xolesterin; zamburuglarda, jumladan, xamirturuşda köplab uçraydigan — ergosterin, ösimliklardagi köpçilik S. guruxlari (fitosterinlar) içida eng köp uçraydigan rsitosterin va stigm asteri ndir. S. yuqori tuzilgan hayvonlarning nerv töqimalari, jigari, sperma töqimalarida böladi; ular yuqori yoğ kislotalari bilan murakkab efirlar hosil qiladi. S. ösimliklarda erkin holda yoki yog kislotalari bilan (steridlar), uglevodlar bilan (fitosterolinlar) yoxud ikkalasi bilan birikkan holda böladi.

    S. tabiiy lipidlardan işqoriy sovunlab olinadi. Steroid S. sirka kislotadan biosintezlab hosil qilinadi, asosan, gormonal preparatlarni sintezlahda xom aşyo sifatida qöllanadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СТЕРИНЛАР, стероллар — стероидлар синфига мансуб циклик спиртлар. Кўпчилик С. — оптик фаол кристалл моддалар, улар органик эритувчиларда эрийди, сувда эримайди. Микроорганизмлар, ўсимлик ва ҳайвонлардаги С.нинг умумий ўтмишдоши сквален углеводородидир, у циклик ланостерин (С30Н50О)га ёки унинг изомери циклоартенолга айланади, кейинчалик булардан таркибида 27—29 углерод атоми бўлган турлича С. ҳосил бўлади. Ҳайвон С.ининг энг мухими — холестерин; замбуругларда, жумладан, хамиртурушда кўплаб учрайдиган — эргостерин, ўсимликлардаги кўпчилик С. гурухлари (фитостеринлар) ичида энг кўп учрайдиган рситостерин ва стигм астери ндир. С. юқори тузилган ҳайвонларнинг нерв тўқималари, жигари, сперма тўқималарида бўлади; улар юқори ёғ кислоталари билан мураккаб эфирлар ҳосил қилади. С. ўсимликларда эркин ҳолда ёки ёг кислоталари билан (стеридлар), углеводлар билан (фитостеролинлар) ёхуд иккаласи билан бириккан ҳолда бўлади.

    С. табиий липидлардан ишқорий совунлаб олинади. Стероид С. сирка кислотадан биосинтезлаб ҳосил қилинади, асосан, гормонал препаратларни синтезлаҳда хом ашё сифатида қўлланади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.