Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Steviya

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 599–600-b. — ziyouz.com

    Steviya (Stevia rebaudiana Bext.) — murakkabguldoşlarga mansub köp yillik ötsimon ösimlik. Vatani — Paragvay. Yaponiya, Xitoy, Indoneziya, Bolgariya vab. mamlakatlarda östiriladi. Böyi 1,5 m ga boradi. Barglari yirik, uz. 4—7 sm, qaramaqarşi joylaşgan, tukli. Qisqa kun ösimligi, kuzda gullaydi. Issiklikka va namga talabçan subtropik ekin. S. bargida (6,0%—6,5%), poyasida (1,5%) va ildizida (0,6%) şirinligi saxarozaga nisbatan 150—300 barobar yuqori bölgan kimmatbaho steviozid moddasi bor.

    Steviozid konditer sanoatida, salqin içimliklar, şarbat, saqiç, har xil şirinliklar va konservalar tayyorlaşda şakar örnida keng miqyosda işlatiladi, undan doridarmon sifatida, qand diabeti kasalligiga va modda almaşinuvi buzilişi bilan boğliq bölgan boşqa kasalliklarni davolaşda foydalaniladi. Uni uruğidan köpaytirişga nisbatan qiş faslida issiqxonada, yozda esa bevosita dalaning özida qalamçalaridan köpaytiriş oson. Qalamça köçatlari apr.ning 2-yarmida, tuproq harorati 14—15° bölganda 60x25—40, 70x25 — 30 va 90x15—20 sm sxemada namlangan puştaga ekiladi. Bahorda va kuzda xdr 10 —12 kunda, yozda 6—8 kunda sutorilib turiladi. Qator oralari ösuv davrida 4—5 marta kultivatsiya qilinadi.

    Sning hosili kök bargpoya bölib, vegetatsiya davrida 2 marta — iyun va okt. oylarida şonalagan davrida örib olinadi. Quruq barg böyiça hosildorligi 6—25 s/ga. Sanoatda qayta işlanib, steviziod moddasi olinadi.

    1986 y. S. uruği va köçati Özbekistonga Paragvaydan olib kelingan. Özbekiston ösimlikşunoslik i.t. in-tida 1987—88 y.larda ösimlikning biologiyasi va uni köpaytiriş usullari örganiladi. Sning Şirin va Şakarbarg navlari yaratidsi (1994) va Özbekistonning barça viloyatlarida ekiş uçun Davlat reyestriga kiritiddi.

    Ad.: Kim Yu. M., Steviya — novaya saxaronosnaya kultura. Sb. «Ispolzovaniya mirovöx kolleksiy rastitelnix resursov dlya sozdaniya sortov intensivnogo tipa v usloviyax Sredney Azii», T., 1991.

    Botir Azimov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СТЕВИЯ (Stevia rebaudiana Bext.) — мураккабгулдошларга мансуб кўп йиллик ўтсимон ўсимлик. Ватани — Парагвай. Япония, Хитой, Индонезия, Болгария ваб. мамлакатларда ўстирилади. Бўйи 1,5 м га боради. Барглари йирик, уз. 4—7 см, қарамақарши жойлашган, тукли. Қисқа кун ўсимлиги, кузда гуллайди. Иссикликка ва намга талабчан субтропик экин. С. баргида (6,0%—6,5%), поясида (1,5%) ва илдизида (0,6%) ширинлиги сахарозага нисбатан 150—300 баробар юқори бўлган кимматбаҳо стевиозид моддаси бор.

    Стевиозид кондитер саноатида, салқин ичимликлар, шарбат, сақич, ҳар хил ширинликлар ва консервалар тайёрлашда шакар ўрнида кенг миқёсда ишлатилади, ундан доридармон сифатида, қанд диабети касаллигига ва модда алмашинуви бузилиши билан боғлиқ бўлган бошқа касалликларни даволашда фойдаланилади. Уни уруғидан кўпайтиришга нисбатан қиш фаслида иссиқхонада, ёзда эса бевосита даланинг ўзида қаламчаларидан кўпайтириш осон. Қаламча кўчатлари апр.нинг 2-ярмида, тупроқ ҳарорати 14—15° бўлганда 60x25—40, 70x25 — 30 ва 90x15—20 см схемада намланган пуштага экилади. Баҳорда ва кузда хдр 10 —12 кунда, ёзда 6—8 кунда суторилиб турилади. Қатор оралари ўсув даврида 4—5 марта культивация қилинади.

    Снинг ҳосили кўк баргпоя бўлиб, вегетация даврида 2 марта — июнь ва окт. ойларида шоналаган даврида ўриб олинади. Қуруқ барг бўйича ҳосилдорлиги 6—25 ц/га. Саноатда қайта ишланиб, стевизиод моддаси олинади.

    1986 й. С. уруғи ва кўчати Ўзбекистонга Парагвайдан олиб келинган. Ўзбекистон ўсимликшунослик и.т. ин-тида 1987—88 й.ларда ўсимликнинг биологияси ва уни кўпайтириш усуллари ўрганилади. Снинг Ширин ва Шакарбарг навлари яратидци (1994) ва Ўзбекистоннинг барча вилоятларида экиш учун Давлат реестрига киритидди.

    Ад.: Ким Ю. М., Стевия — новая сахароносная культура. Сб. «Использования мировўх коллекций растительных ресурсов для создания сортов интенсивного типа в условиях Средней Азии», Т., 1991.

    Ботир Азимов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.