Stomatologiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 616–617-b. — ziyouz.com
Stomatologiya (yun. stomatos — oğiz va ... logiya) — klinik tibbiyotning bir sohasi; oğiz böşliği a'zolari: til, lab, lunj, oğiz şilliq pardalari hamda yuzjağ sistemasi va unga yondoş soha kasalliklarini, ularni keltirib çikaradigan sabablarni va mazkur kasalliklarning oldini oliş usullarini örganadi.
Oğiz böşliği a'zolari kasalliklari Gippokrat, Ibn Sino, Galen, Sels va b. olimlar tomonidan tavsiflangan. Ibn Sino asarlarida ilk bor tişlar qamaşişi va oğriqlarining tabiati bayon etilib, şunday hollarda nimalardan foydalaniş körsatilgan. 14-a. da fransuz vraçi Gide Şoliak tiş suğuradigan asbob ixtiro qildi. 15- a. oxirida italyan vraçi J. D. Arkale tişni oltin, qörğoşin va qalay folgasi bilan plombalaş mumkinligini körsatadi. 17—18-a.larga kelib S. klinik tibbiyotning mustaqil sohasiga aylandi. 19-a. da tişni plombalaş va yasama tişlar tayyorlaş texnikasi puxta işlab çiqildi. 19-a. oxiri —20-a. ning birinçi yarmida fiziologiya, anatomiya, patologiya, biokimyo va b. fanlarning taraqqiyoti stomatologik kasalliklar etiologiyasi, patogenezi, davolaş çoralari va profilaktika tadbirlarini işlab çiqişda muqim ahamiyat kasb etdi.
Özbekistonda S. fani 1954 y.dan şakllandi, şu yili ToşTIda stomatologiya f-ti oçildi. 1956 y.da maxsus stomatologik kafedralar taşkil etildi. Keyinçalik bunday kafedralar Samarqand, Andijon tibbiyot intlarida, Toşkent vraçlar malakasini oşiriş in-tida ham oçildi, 1994 y. Buxoro tibbiyot in-ti taşkil etilib, uning tarkibida stomatologiya ftining oçilişi S. fanining yanada ravnaq topişiga zamin yaratdi.
Özbekistonda S. fani rivojiga A. G. Ğulomov, M. V. Paradoksov, A. T. Busigin, M. V. Busigina, şuningdek, V. A. Yepişev, S. A. Zufarov, M. M. Miryoqubov, E. U. Mahkamov, T. X. Safarov, M. V. Begmetov va b. katta hissa qöşganlar.
Hoz. zamon S. fani terapevtik, xirurgik, ortopedik, bolalar S. kabi bölimlarni öz içiga oladi. Terapevtik S. tiş (kariyes, pulpit, periodontit, nokariyes xastaliklar) hamda oğiz şilliq qavati, lab, til kasalliklari diagnostikasi, davosi va profilaktikasi bilan şugullanadi. Xirurgik S. tiş olişdan taşqari yuzjağ va unga qöşni soğalardagi yalliğlanişlar, ösmalar, şikastlanişlar, tuğma va orttirilgan nuqsonlarni örganadi, oğiz böşliği va yuzjağ operatsiyalari, plastik operatsiyalarni amalga oşiradi. Ortopedik S. ortopedik va ortodontik usullar bilan birlamçi va ikkilamçi tişlar qatori hamda tuğma va orttirilgan tişlar nuqsonlarini davolaydi, yasama tişlar bilan tiş qatori nuqsonlarini tiklaydi. Bolalar S.si bola rivojlanişining turli davrlarida öziga xos xususiyatlarni hisobga olgan holda terapevtik, jarrohlik, ortopedikstomatologik yordam körsatadi. Şu bilan birga stomatologik kasalliklarning kompleks profilaktikasi çoratadbirlarini işlab çiqadi.
Stomatologik kasalliklarni davolaşda turli doridarmonlar, lazer va infraqizil nur, ultratovuş, fizioterapiya usullari va h.k. dan foydalaniladi.
Ozoda Yuldoşxonova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СТОМАТОЛОГИЯ (юн. stomatos — оғиз ва ... логия) — клиник тиббиётнинг бир соҳаси; оғиз бўшлиғи аъзолари: тил, лаб, лунж, оғиз шиллиқ пардалари ҳамда юзжағ системаси ва унга ёндош соҳа касалликларини, уларни келтириб чикарадиган сабабларни ва мазкур касалликларнинг олдини олиш усулларини ўрганади.
Оғиз бўшлиғи аъзолари касалликлари Гиппократ, Ибн Сино, Гален, Цельс ва б. олимлар томонидан тавсифланган. Ибн Сино асарларида илк бор тишлар қамашиши ва оғриқларининг табиати баён этилиб, шундай ҳолларда нималардан фойдаланиш кўрсатилган. 14-а. да француз врачи Гиде Шолиак тиш суғурадиган асбоб ихтиро қилди. 15- а. охирида итальян врачи Ж. Д. Аркале тишни олтин, қўрғошин ва қалай фолгаси билан пломбалаш мумкинлигини кўрсатади. 17—18-а.ларга келиб С. клиник тиббиётнинг мустақил соҳасига айланди. 19-а. да тишни пломбалаш ва ясама тишлар тайёрлаш техникаси пухта ишлаб чиқилди. 19-а. охири —20-а. нинг биринчи ярмида физиология, анатомия, патология, биокимё ва б. фанларнинг тараққиёти стоматологик касалликлар этиологияси, патогенези, даволаш чоралари ва профилактика тадбирларини ишлаб чиқишда муқим аҳамият касб этди.
Ўзбекистонда С. фани 1954 й.дан шаклланди, шу йили ТошТИда стоматология ф-ти очилди. 1956 й.да махсус стоматологик кафедралар ташкил этилди. Кейинчалик бундай кафедралар Самарқанд, Андижон тиббиёт интларида, Тошкент врачлар малакасини ошириш ин-тида ҳам очилди, 1994 й. Бухоро тиббиёт ин-ти ташкил этилиб, унинг таркибида стоматология фтининг очилиши С. фанининг янада равнақ топишига замин яратди.
Ўзбекистонда С. фани ривожига А. Г. Ғуломов, М. В. Парадоксов, А. Т. Бусигин, М. В. Бусигина, шунингдек, В. А. Епишев, С. А. Зуфаров, М. М. Мирёқубов, Э. У. Маҳкамов, Т. X. Сафаров, М. В. Бегметов ва б. катта ҳисса қўшганлар.
Ҳоз. замон С. фани терапевтик, хирургик, ортопедик, болалар С. каби бўлимларни ўз ичига олади. Терапевтик С. тиш (кариес, пульпит, периодонтит, нокариес хасталиклар) ҳамда оғиз шиллиқ қавати, лаб, тил касалликлари диагностикаси, давоси ва профилактикаси билан шугулланади. Хирургик С. тиш олишдан ташқари юзжағ ва унга қўшни соғалардаги яллиғланишлар, ўсмалар, шикастланишлар, туғма ва орттирилган нуқсонларни ўрганади, оғиз бўшлиғи ва юзжағ операциялари, пластик операцияларни амалга оширади. Ортопедик С. ортопедик ва ортодонтик усуллар билан бирламчи ва иккиламчи тишлар қатори ҳамда туғма ва орттирилган тишлар нуқсонларини даволайди, ясама тишлар билан тиш қатори нуқсонларини тиклайди. Болалар С.си бола ривожланишининг турли даврларида ўзига хос хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда терапевтик, жарроҳлик, ортопедикстоматологик ёрдам кўрсатади. Шу билан бирга стоматологик касалликларнинг комплекс профилактикаси чоратадбирларини ишлаб чиқади.
Стоматологик касалликларни даволашда турли доридармонлар, лазер ва инфрақизил нур, ультратовуш, физиотерапия усуллари ва ҳ.к. дан фойдаланилади.
Озода Йулдошхонова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.