Stratifikatsiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 621–622-b. — ziyouz.com
Stratifikatsiya (lot. stratum töşama, qatlam, va facio — bajaraman) — 1) ösimliklar uruğ (danak) lari unib çiqişini tezlaştiriş uçun nam muhitda saqlaş, uruğlarga ekişdan oldin işlov beriş usuli. Asosan, mevali, manzarali, örmon daraxtlari, butalari, ayrim dorivor ösimliklar uruğlari (danaklari) uçun qöllaniladi. S. uçun qum, qipiq, torf uvoqlari va b. işlatiladi. Maxsus çuqur yoki yaşiklarda uruğ (danak) lar nam qum bilan aralaştirilib 3—5° haroratda saqlanadi. Olma va nok uruğlari 120—130, yonğoq, pista va bodom 45—60, behi uruği 60—70, şaftoli va örik danagi 90—100, toğolça danagi 150— 200, olça va gilos danagi 200— 250 kun S. qilinadi. Olma, nok, behi, bodom, yonğoq va b. meva uruğlari okt.— noyab.da ekilganda, bahorgaça S. davrini yerda ötkazib, yaxşi unib çiqişi ham mumkin. Toğolça, olça, gilos va b. mevali daraxt danaklari esa S. davrini töliq ötkazişi uçun mevadan ajratilgaç, qumlanib, kuzgaça saqlanadi; 2) atmosferadagi muvozanat şartlarini belgilovçi havo t-rasining vertikal böyiça taqsimlanişi; havoning vertikal siljişi ortişiga yoki kamayişiga yordam beradi. Noturğun S.da balandlik oşişi bilan tra pasayadi, bu atmosfera konvensiyasiga imkon beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СТРАТИФИКАЦИЯ (лот. stratum тўшама, қатлам, ва facio — бажараман) — 1) ўсимликлар уруғ (данак) лари униб чиқишини тезлаштириш учун нам муҳитда сақлаш, уруғларга экишдан олдин ишлов бериш усули. Асосан, мевали, манзарали, ўрмон дарахтлари, буталари, айрим доривор ўсимликлар уруғлари (данаклари) учун қўлланилади. С. учун қум, қипиқ, торф увоқлари ва б. ишлатилади. Махсус чуқур ёки яшикларда уруғ (данак) лар нам қум билан аралаштирилиб 3—5° ҳароратда сақланади. Олма ва нок уруғлари 120—130, ёнғоқ, писта ва бодом 45—60, беҳи уруғи 60—70, шафтоли ва ўрик данаги 90—100, тоғолча данаги 150— 200, олча ва гилос данаги 200— 250 кун С. қилинади. Олма, нок, беҳи, бодом, ёнғоқ ва б. мева уруғлари окт.— нояб.да экилганда, баҳоргача С. даврини ерда ўтказиб, яхши униб чиқиши ҳам мумкин. Тоғолча, олча, гилос ва б. мевали дарахт данаклари эса С. даврини тўлиқ ўтказиши учун мевадан ажратилгач, қумланиб, кузгача сақланади; 2) атмосферадаги мувозанат шартларини белгиловчи ҳаво т-расининг вертикал бўйича тақсимланиши; ҳавонинг вертикал силжиши ортишига ёки камайишига ёрдам беради. Нотурғун С.да баландлик ошиши билан тра пасаяди, бу атмосфера конвенциясига имкон беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.