Stupa
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 630-b. — ziyouz.com
Stupa (sanskritça — çöqqi) — asosan, dumaloq yoki törtburçak şaklda qurilib, diniy marosimlarga möljallangan buddaviy me'moriy inşoot. Tarixiy manbalarda qayd qilinişiça, Buddaning jasadi kuydirilib, kuli 8 bölakka bölinib, maxsus qurilgan S.larga qöyilgan. Ular Hindistonning 8 şaharida — Rojagrix, Vaysali, Kapilavastu, Allakap, Ramgaram, Vetxadip, Kuşinagar va Pippalivan ş.larida bor. Keyinçalik S.ga yodgorlik sifatida Buddaning muqaddas deb sanalgan a'zolari (soçi, tişi va b.) solingan qutiçalar joylaştirilgan. S.larning içi böşliq emas, yaxlit toş, ohaktoş, xom ğişt, paxsadan tiklangan, şakli minorasimon, qönğiroqsimon yoki şarsimon böladi. 4—5 sm dan bir neça m gaça. Dunyodagi eng baland S. Myanmaning Yangon ş.dagi Şvedagon (poydevori 20 m, bal. 99 m) — me'morlik obidasi hisoblanadi. S.ning atrofi öralib, 4 ta darvoza qurilgan. Buddizm tarqalgan mamlakatlarda S.lar «dagoba», «suburgon», «çorton», «pagoda» deb nomlangan. Örta Osiyo hududidagi S.lar 1—4-a.larga oid bölib, asosan, jan. hududda joylaşgan. Özbekistondagi Zurmala minorasi, Ayritom, Krratepa, Fayoztepa, Dalvarzintepa qamda Ajinatepa (Tojikiston), Marv (Turkmaniston) S.lari ilmiy örganilgan.
Bahodir Turğunov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СТУПА (санскритча — чўққи) — асосан, думалоқ ёки тўртбурчак шаклда қурилиб, диний маросимларга мўлжалланган буддавий меъморий иншоот. Тарихий манбаларда қайд қилинишича, Будданинг жасади куйдирилиб, кули 8 бўлакка бўлиниб, махсус қурилган С.ларга қўйилган. Улар Ҳиндистоннинг 8 шаҳарида — Рожагрих, Вайсали, Капилавасту, Аллакап, Рамгарам, Ветхадип, Кушинагар ва Пиппаливан ш.ларида бор. Кейинчалик С.га ёдгорлик сифатида Будданинг муқаддас деб саналган аъзолари (сочи, тиши ва б.) солинган қутичалар жойлаштирилган. С.ларнинг ичи бўшлиқ эмас, яхлит тош, оҳактош, хом ғишт, пахсадан тикланган, шакли минорасимон, қўнғироқсимон ёки шарсимон бўлади. 4—5 см дан бир неча м гача. Дунёдаги энг баланд С. Мьянманинг Янгон ш.даги Шведагон (пойдевори 20 м, бал. 99 м) — меъморлик обидаси ҳисобланади. С.нинг атрофи ўралиб, 4 та дарвоза қурилган. Буддизм тарқалган мамлакатларда С.лар «дагоба», «субургон», «чортон», «пагода» деб номланган. Ўрта Осиё ҳудудидаги С.лар 1—4-а.ларга оид бўлиб, асосан, жан. ҳудудда жойлашган. Ўзбекистондаги Зурмала минораси, Айритом, Крратепа, Фаёзтепа, Далварзинтепа қамда Ажинатепа (Тожикистон), Марв (Туркманистон) С.лари илмий ўрганилган.
Баҳодир Турғунов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.