Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Substrat

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 635-b. — ziyouz.com

    Substrat (tilşunoslikda) — muayyan bir lingvogeografik hududda tarqalgan tilda barça til sathlariga mansub belgi va hodisalarning majmui. Bu belgi va hodisalar kelib çiqişiga köra avval şu hududda mavjud bölib, keyin yöqolib ketgan tilga tegişli böladi, boşqaça aytganda, S. mağlub tilning ğolib tilda qoldirgan izlari. Mas, rumin tilining dak Si — daklarning yöqolib ketgan tilining izlari. S. manbai ğolib tilga qarindoş bölişi ham, qarindoş bölmasligi ham mumkin. S.ni u bilan yondoş hodisalar — adstrat (kelgindilar tili ta'siri ostida mahalliy aholi tilida hosil bölgan til hodisalari; begona tilning mahalliy tilga ta'siri bilan boğliq ikki tillilik körinişi) va superstrat (lot. superstratum — «ustki qatlam, qavat» — muayyan bir lingvogeografik hududda tarqalgan tildagi lisoniy belgi va hodisalar majmui bölib, ular mahalliy tilga singib yöqolib ketgan kelgindilar tilining izlaridir) hodisalaridan farqlaş kerak.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СУБСТРАТ (тилшуносликда) — муайян бир лингвогеографик ҳудудда тарқалган тилда барча тил сатҳларига мансуб белги ва ҳодисаларнинг мажмуи. Бу белги ва ҳодисалар келиб чиқишига кўра аввал шу ҳудудда мавжуд бўлиб, кейин йўқолиб кетган тилга тегишли бўлади, бошқача айтганда, С. мағлуб тилнинг ғолиб тилда қолдирган излари. Мас, румин тилининг дак Си — дакларнинг йўқолиб кетган тилининг излари. С. манбаи ғолиб тилга қариндош бўлиши ҳам, қариндош бўлмаслиги ҳам мумкин. С.ни у билан ёндош ҳодисалар — адстрат (келгиндилар тили таъсири остида маҳаллий аҳоли тилида ҳосил бўлган тил ҳодисалари; бегона тилнинг маҳаллий тилга таъсири билан боғлиқ икки тиллилик кўриниши) ва суперстрат (лот. superstratum — «устки қатлам, қават» — муайян бир лингвогеографик ҳудудда тарқалган тилдаги лисоний белги ва ҳодисалар мажмуи бўлиб, улар маҳаллий тилга сингиб йўқолиб кетган келгиндилар тилининг изларидир) ҳодисаларидан фарқлаш керак.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.