Subutoy
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 636–637-b. — ziyouz.com
Subutoy SUBUTOY, Subedey (13-a.) Çingizxonning yirik sarkardalaridan biri. Şim. Xitoy, Movarounnahr, Xuroson, Zakavkazye, Daşti Qipçoq, Rus, Şarqiy Yevropani istilo etişda şuhrat qozongan. Uryanxat qabilasidan. Çingizxonning eng yaqin töqqiz örluq (safdoş)laridan. Janglardan birida bir közidan ajralgan; jasorati uçun «bahodir» unvonini olgan. S. mingboşi sifatida qöşinning söl qanotiga (qanot qömondoni — Muxali nöyon) mansub edi. Çingizxon Movarounnaxrni istilo qilayotgan davrda (1219—20) S. Hyp qal'asi (Nurota)ni talontoroj qilgan. Söngra Çingizxonning amriga muvofiq Jebe nöyon bilan birga (20 ming kişilik qöşin bilan) mamlakatdan qoçgan Muhammad xorazmşohni ta'qib etib, Xuroson, Kaspiy dengizining jan.dagi viloyatlar, Zakavkazye şaharlarini vayron qilgan va Şim. Kavkazga çiqqan. Bu yerda Kalka jangipz. ruslar va qipçoqlarning birlaşgan qöşinlarini butkul tormor keltirgan. S. rus knyazliklarining çegara hududlari, qipçoqlarning yaylovlarini talontoroj etib şim.ga Volga Bulğoriyasiga yuriş qilgan, birok bulğorlarning qattiq qarşiligiga duç kelib, Möğulistonga qaytib ketgan (1224—25). Öqtoy qoonning Xitoyga qilgan yurişida (1230—35) qatnaşgan. S. Botuxonnmng Şarqiy Yevropaga qilgan yurişi (1236—42)da boş harbiy maslahatçi sifatida doimo u bilan birga bölgan.
Faxriddin Hasanov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУБУТОЙ, Субэдэй (13-а.) Чингизхоннинг йирик саркардаларидан бири. Шим. Хитой, Мовароуннаҳр, Хуросон, Закавказье, Дашти Қипчоқ, Русь, Шарқий Европани истило этишда шуҳрат қозонган. Урянхат қабиласидан. Чингизхоннинг энг яқин тўққиз ўрлуқ (сафдош)ларидан. Жанглардан бирида бир кўзидан ажралган; жасорати учун «баҳодир» унвонини олган. С. мингбоши сифатида қўшиннинг сўл қанотига (қанот қўмондони — Мухали нўён) мансуб эди. Чингизхон Мовароуннахрни истило қилаётган даврда (1219—20) С. Hyp қалъаси (Нурота)ни талонторож қилган. Сўнгра Чингизхоннинг амрига мувофиқ Жебе нўён билан бирга (20 минг кишилик қўшин билан) мамлакатдан қочган Муҳаммад хоразмшоҳни таъқиб этиб, Хуросон, Каспий денгизининг жан.даги вилоятлар, Закавказье шаҳарларини вайрон қилган ва Шим. Кавказга чиққан. Бу ерда Калка жангипз. руслар ва қипчоқларнинг бирлашган қўшинларини буткул тормор келтирган. С. рус князликларининг чегара ҳудудлари, қипчоқларнинг яйловларини талонторож этиб шим.га Волга Булғориясига юриш қилган, бирок булғорларнинг қаттиқ қаршилигига дуч келиб, Мўғулистонга қайтиб кетган (1224—25). Ўқтой қооннинг Хитойга қилган юришида (1230—35) қатнашган. С. Ботухоннмнг Шарқий Европага қилган юриши (1236—42)да бош ҳарбий маслаҳатчи сифатида доимо у билан бирга бўлган.
Фахриддин Ҳасанов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.