Sudan
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 689–690-b. — ziyouz.com
Sudan (arab. — kora tanlilar mamlakati) — Afrikadagi tabiiy ölka. Sahroi Kabirdan janubda. Atlantika okeani sohilidan Efiopiya togligigaça 5500 km ga çözilgan, eni 1000 km. Taxm. 17° va 4—8° şu kabilar oraliğida. Mayd. 5 mln. km2 çamasida. S. tokembriy jinslaridan tuzilgan Afrika platformasida joylaşgan; uning sineklizalari Niger daryosi örta oqimi, Çad köli va Oq Nil daryosi botiklariga töğri keladi. Bal. 200—500 m. Botiklar oraliğida kristalli jinslardan iborat. Jos, Darfur va Kordofan platolari, S.ning ğarbida Senegambiya pasttekisligi bor. Eng baland joyi 3088 m. Iqlimi subekvatorial, mussonli iqlim. Qişi quruq va issiq. Eng salqin oyining örtaça t-rasi 20—26°. Yezda jan.ğarbiy musson şamollari esib yoğin yoğadi. Yoğin miqdori şim.dan janubga 100 mm dan 2000 mm gaça ortib boradi. Yirik daryolari: Nil, Niger, Senegal, Şari, Gambiya va b. Eng katta kuli — Çad. Yoğin miqdoriga qarab landşaft turlari ham har xil. S.ning aksari kismi savanna. Tuproqlari qizil ferralitli va alferritli hamda qizilqönğir tuproqlar. S.ni odatda 3 qism (Ğarbiy, Markaziy va Şarqiy S.)ga böladilar. Örta asrlar va keyingi davrlarda S. hududida Gana, Mali kabi yirik davlatlar mavjud bölgan. Hozir S. hududida Senegal, GvineyaBisau, Gambiya, Mali, Niger, Çad, Sudan, Markaziy Afrika Respublikasi, Kamerun, Nigeriya, Togo, Gana, Kotd'Ivuar, BurkinaFaso, Gvineya, Benin davlatlari joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУДАН (араб. — кора танлилар мамлакати) — Африкадаги табиий ўлка. Саҳрои Кабирдан жанубда. Атлантика океани соҳилидан Эфиопия тоглигигача 5500 км га чўзилган, эни 1000 км. Тахм. 17° ва 4—8° шу кабилар оралиғида. Майд. 5 млн. км2 чамасида. С. токембрий жинсларидан тузилган Африка платформасида жойлашган; унинг синеклизалари Нигер дарёси ўрта оқими, Чад кўли ва Оқ Нил дарёси ботикларига тўғри келади. Бал. 200—500 м. Ботиклар оралиғида кристалли жинслардан иборат. Жос, Дарфур ва Кордофан платолари, С.нинг ғарбида Сенегамбия пасттекислиги бор. Энг баланд жойи 3088 м. Иқлими субэкваториал, муссонли иқлим. Қиши қуруқ ва иссиқ. Энг салқин ойининг ўртача т-раси 20—26°. Езда жан.ғарбий муссон шамоллари эсиб ёғин ёғади. Ёғин миқдори шим.дан жанубга 100 мм дан 2000 мм гача ортиб боради. Йирик дарёлари: Нил, Нигер, Сенегал, Шари, Гамбия ва б. Энг катта кули — Чад. Ёғин миқдорига қараб ландшафт турлари ҳам ҳар хил. С.нинг аксари кисми саванна. Тупроқлари қизил ферралитли ва альферритли ҳамда қизилқўнғир тупроқлар. С.ни одатда 3 қисм (Ғарбий, Марказий ва Шарқий С.)га бўладилар. Ўрта асрлар ва кейинги даврларда С. ҳудудида Гана, Мали каби йирик давлатлар мавжуд бўлган. Ҳозир С. ҳудудида Сенегал, ГвинеяБисау, Гамбия, Мали, Нигер, Чад, Судан, Марказий Африка Республикаси, Камерун, Нигерия, Того, Гана, Котд’Ивуар, БуркинаФасо, Гвинея, Бенин давлатлари жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.