Sudanöt
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 690–691-b. — ziyouz.com
Sudanöt SUDANÖT, sudan qönoği (Sorghum sudanense) — boşoqdoşlarga mansub bir yillik öt, yem-xaşak ekini. S.ning vatani — Sudan. Afrikada yovvoyi holda ösadi. Ğarbiy Yevropa, Afrika, Hindiston, Amerika, Avstraliya, Örta Osiyoda kök massa, piçan, senaj, silos uçun ekiladi. Ildizi yaxşi taraqqiy etgan, tuproqqa 1—2 m gaça kirib boradi. Poyasi 0,5 —3 m (Sudanda 7 m gaça), oç yaşil tusli. Tuplanib, bir tupda 80—120 poya çiqaradi. Barglari oddiy, tasmasimon, uz. 45—70 sm. Töpguli rövak, piramidasimonoval şaklda, uz. 40 sm gaça boradi. Mevasi — pöstga öralgan don. 1000 ta donining vazni 5—15 g. Qurğoqçilikka çidamli, nam joylarda qumoq va qumloq tuproklarda yaxşi ösadi. Uruğlari ekilgandan keyin 8— 10° da 4—7 kunda unib çiqadi. Unib çiqqan maysalari — 3—4° da sovuqda nobud böladi. Tuplaniş fazasidan boşlab avj olib usadi va kuniga 5— 10 sm dan böy berib boradi. Vegetatsiya davri 110—130 kun. S. yiliga 3— 4 marta öriladi. Suğoriladigan şaroitlarda gektaridan 700—900 s kök massa, 100—150 s piçan, 25 s gaça don beradi. 100 kg piçanida 57 ozuka birligi va 9 kg hazm bölad iga n protein bor. Tarkibidagi protein miqdori jihatidan S. faqat dukkakli ösimliklardan keyin turadi. Özbekistonda Qoraqalpoğiston dehqonçilik i. t. in-tida S.ning Çimboy 8 (1993) va Çimboy yubileyi (1985) navlari çiqarilgan va r-nlaştirilgan. S. zararkunandalarga çidamli, lekin don kuyasi va barg zang kasalliklari bilan zararlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУДАНЎТ, судан қўноғи (Sorghum sudanense) — бошоқдошларга мансуб бир йиллик ўт, ем-хашак экини. С.нинг ватани — Судан. Африкада ёввойи ҳолда ўсади. Ғарбий Европа, Африка, Ҳиндистон, Америка, Австралия, Ўрта Осиёда кўк масса, пичан, сенаж, силос учун экилади. Илдизи яхши тараққий этган, тупроққа 1—2 м гача кириб боради. Пояси 0,5 —3 м (Суданда 7 м гача), оч яшил тусли. Тупланиб, бир тупда 80—120 поя чиқаради. Барглари оддий, тасмасимон, уз. 45—70 см. Тўпгули рўвак, пирамидасимоновал шаклда, уз. 40 см гача боради. Меваси — пўстга ўралган дон. 1000 та донининг вазни 5—15 г. Қурғоқчиликка чидамли, нам жойларда қумоқ ва қумлоқ тупрокларда яхши ўсади. Уруғлари экилгандан кейин 8— 10° да 4—7 кунда униб чиқади. Униб чиққан майсалари — 3—4° да совуқда нобуд бўлади. Тупланиш фазасидан бошлаб авж олиб усади ва кунига 5— 10 см дан бўй бериб боради. Вегетация даври 110—130 кун. С. йилига 3— 4 марта ўрилади. Суғориладиган шароитларда гектаридан 700—900 ц кўк масса, 100—150 ц пичан, 25 ц гача дон беради. 100 кг пичанида 57 озука бирлиги ва 9 кг ҳазм бўлад ига н протеин бор. Таркибидаги протеин миқдори жиҳатидан С. фақат дуккакли ўсимликлардан кейин туради. Ўзбекистонда Қорақалпоғистон деҳқончилик и. т. ин-тида С.нинг Чимбой 8 (1993) ва Чимбой юбилейи (1985) навлари чиқарилган ва р-нлаштирилган. С. зараркунандаларга чидамли, лекин дон куяси ва барг занг касалликлари билан зарарланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.