Suğd qoyasi

Suğd qoyasi — makedoniyalik Iskandar (Aleksandr)npng Turonzaminga qilgan yurişi davrida suğdlar tomonidan mudofaa qilingan Navtaka yaqinidagi toğ qal'asi. Antik davr tarixçilari toğ çöqqilaridagi tabiiy himoya xususiyatiga ega bölgan qal'a va qörğonlarni «qoya» (yun. «petra») deb ataganlar. 328—327 y.lar qişini Aleksandr Navtakada ötkazgan. Bahorda esa S.q.ga yaqinlaşgan. Suğdlarning köpçiligi şu qoyaga qoçib jon saqlagan. Suğdlar u yerga ança vaqtga yetadigan oziqovqat olib çiqişgan. Qiş faslining seryoğin kelganligi qal'adagilarni suv bilan ta'minlagan, makedoniyaliklarni esa qal'aga yaqinlaşişlariga tösqinlik qilgan. Aleksandr qal'adagilarga muzokara olib borişni taklif etgan va S.q.ni topşirişsa ularni omon qoldirişini aytgan. Qamaldagilar «qal'ani oliş uçun qanotli askarlar izlab topiş kerak» deb, taklifni rad etişgani Aleksandrning ğazabini keltirgan. Aleksandr kimki 1bölib qoyaga çiqsa 12 talant, 2,3mukofotlarni, eng oxirida çiqqan askar 300 darik olişini e'lon qilgan. U qamal paytida toğlarga çiqişga malakasi bor 300 askarni qal'aga jönatgan. Ular çodir tortişda işlatiladigan mixlar tayyorlab, mixlarni muzga tiqib, ularga esa kanop arqonlar boğlab, birbiriga kumaklaşib tong paytida heç kim qöriqlamayotgan tik toğ çöqqisiga kötarilganlar. Çöqqiga kötarilişda 30 askar halok bölgan. Aleksandr qal'adagilarga jarçi yuborib vaqtni çözmaslikni, qanotli askarlar topilgani, ular çöqqini olganligini aytib tepadagi askarlarni körsatgan. Suğdlar bunday kutil magan hodisadan sarosimaga tuşib, qoyani juda köp odam egallagan deb öylab taslim bölişgan. Juda köp ayollar va bolalar, şu jumladan, Aleksandrning hali hayot bölgan duşmanlari orasida eng kuçlisi hisoblangan va Suğdda katta obröga ega bölgan Oksiartning xotini va bolalari asir olingan. Aleksandr bir körişdayoq Oksiartning qizi Roxşanakni sevib qolişi, unga uylanişi şunga olib kelganki, Oksiart, Arrianning yozişiça, «dadillanib» Aleksandrning qoşiga kelgan va uning dargohida izzatikrom körgan.

Bahodir Eşov.