Suğoriş şoxobçalari
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 799–800-b. — ziyouz.com
Suğoriş şoxobçalari - sugoriş manbalaridan suğoriladigan yerlarga suv olib boruvçi doimiy va muvaqqat suv ötkazgiçlar (kanal, truboprovodlar) tarmoği; suğoriş sistemasitj eng muhim tarkibiy qismi. S.ş. vazifasi, uzunligi va ahamiyatiga qarab magistral kanal, uning tarmoklari (şoxobçalari), taqsimlagiç kanal, uçastka kanali, şuningdek, muvaqqat suğoriş şoxobçasiga bölinadi. Suğoriş manbaidan olingan suvni kanal tarmoklari yoki kanallarga yetkazib beradigan boş kanal magistral kanal deyiladi. Magistral kanadsan suv oluvçi va ahamiyati (suv sarfi, suv bilan ta'minlaydigan maydoni, uzunligi) böyiça boş kanalning davomi bölgan kanal tarmoq kanal deyiladi. Taqsimlagiç kanallar xöjaliklararo va xöjalik S.ş.ning kiçik kismi bölib, suvni bevosita dalalarga beradigan uçastka suv tarkatgiçlariga bölinadi. Özbekistonda S.ş. oçiqyoki yopiq böladi. S.t.ning asosiy qismi oçiq tipda.
S.ş.da suv tuproq özandan oqişi yoki özanga antifiltratsiya qoplamalar (beton, temirbeton, asfaltbeton, plyonka va b.) yotqizilişi mumkin. Temirbeton novli S.ş. keng tarqalgan, bunda novlar tirgaklarga örnatiladi va çoklari germik birlaştiriladi. Tuproq özanli kanallarda sizilişga ketgan suv sarfi antifiltratsion qoplamali va truboprovodli kanallarga qaraganda ança köproq böladi. Suğorma dehqonçilik mintaqalarida suv tanqisligi şaroitida suvning isroflanişiga qarşi kuraşiş maqsadida yuqori foydali iş koeffitsiyentiga ega bölgan S.ş. barpo qilinmoqda.
Maşarif Boqiyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУҒОРИШ ШОХОБЧАЛАРИ - сугориш манбаларидан суғориладиган ерларга сув олиб борувчи доимий ва муваққат сув ўтказгичлар (канал, трубопроводлар) тармоғи; суғориш системаситж энг муҳим таркибий қисми. С.ш. вазифаси, узунлиги ва аҳамиятига қараб магистрал канал, унинг тармоклари (шохобчалари), тақсимлагич канал, участка канали, шунингдек, муваққат суғориш шохобчасига бўлинади. Суғориш манбаидан олинган сувни канал тармоклари ёки каналларга етказиб берадиган бош канал магистрал канал дейилади. Магистрал канадцан сув олувчи ва аҳамияти (сув сарфи, сув билан таъминлайдиган майдони, узунлиги) бўйича бош каналнинг давоми бўлган канал тармоқ канал дейилади. Тақсимлагич каналлар хўжаликлараро ва хўжалик С.ш.нинг кичик кисми бўлиб, сувни бевосита далаларга берадиган участка сув таркатгичларига бўлинади. Ўзбекистонда С.ш. очиқёки ёпиқ бўлади. С.т.нинг асосий қисми очиқ типда.
С.ш.да сув тупроқ ўзандан оқиши ёки ўзанга антифильтрация қопламалар (бетон, темирбетон, асфальтбетон, плёнка ва б.) ётқизилиши мумкин. Темирбетон новли С.ш. кенг тарқалган, бунда новлар тиргакларга ўрнатилади ва чоклари гермик бирлаштирилади. Тупроқ ўзанли каналларда сизилишга кетган сув сарфи антифильтрацион қопламали ва трубопроводли каналларга қараганда анча кўпроқ бўлади. Суғорма деҳқончилик минтақаларида сув танқислиги шароитида сувнинг исрофланишига қарши курашиш мақсадида юқори фойдали иш коэффициентига эга бўлган С.ш. барпо қилинмоқда.
Машариф Боқиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.