Suğurta xizmatlari bozori
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 803–804-b. — ziyouz.com
Suğurta xizmatlari bozori - suğurta xizmatlari oldisotdisi bilan boğliq iktisodiy munosabatlar majmui. Suğurtalovçilar, qayta suğurtalovçilar, suğurta brokerlari va agentlari S.x.b. ning professional iştirokçilari xisoblanadi. Özbekiston Respublikasida amalga oşiriladigan keng kamrovli islohotlar va suğurta sohasida davlat monopoliyasining bekor kilinişi S.x.b. ning şakllanişi uçun şartşaroitlar yaratdi. S.x.b. hududiy jihatdan xalqaro, mintaqaviy va milliy S.x.b.ga bölinadi. Xal qaro S.x.b. nisbatan taraqkiy etgan ba'zi davlatlar suğurta taşkilotlarining xalqaro miqyosda körsatayotgan suğurta xizmatlarini qamraydi. Çunonçi, AQŞning «AIG» (Ameriken Interneyşnl Grupp) suğurta kompaniyasi jahonning 100 dan ziyod mamlakatlarida, şu jumladan, Özbekiston Respublikasida ham suğurta faoliyatini amalga oşiradi. Mintaqaviy S.x.b. hududiy, savdoiqtisodiy, madaniy jihatdan birbiriga yaqin bölgan mamlakatlarning S.x.b. dir. Bunga Yevropa Ittifoqi mintaqaviy S.x.b. ni misol qilib keltiriş mumkin. Alohida davlatlar qududi doirasida faoliyat körsatuvçi S.x.b. bozori — milliy S.x.b. hisoblanadi. Keyingi yillarda milliy, mintaqaviy S.x.b. ning xalqaro S.x.b. ga integratsiyalaşuv jarayonining kuçayotganligi kuzatilmoqda.
S.x.b. suğurtaning u yoki bu sohasida ixtisoslaşganligiga qarab hayot suğurtasi bilan boğliq S.x.b.; qayot suğurtasidan taşqari umumiy suğurta xizmatlari bozoriga bölinadi. Mac, AQŞ, Yaponiya va Yevropa Ittifoqining ayrim davlatlarida ğayotni suğurtalaş bilan boğliq suğurta xizmatlari bozori ança rivojlangan.
Özbekiston suğurta bozorida 20 dan ziyod suğurta taşkilotlari faoliyat kursatadi. Eng yirik suğurta kompaniyalariga «Özbekinvest» eksportimport milliy suğurta kompaniyasini, «Uzagrosuğurta» davlataksiyadorlik suğurta kompaniyasi va «Madad» suğurta agentligini kiritiş mumkin.
Özbekiston suğurta bozoriga xos xususiyatlardan biri—mavjud suğurta taşkilotlarining iqtisodiyotning turli tarmoklariga ixtisoslaşganligidir. Çunonçi, «Uzagrosuğurta» davlataksiyadorlik suğurta kompaniyasi dehqonçilik mahsulotlarini yetiştiriş sohasini va aholini suğurta himoyasi bilan ta'minlaşga, «Kafolat» şaharlardagi yuridik va jismoniy şaxslarga suğurta xizmatini körsatişga, «Özbekinvest» eksportimport milliy suğurta kompaniyasi eksportimport operatsiyalarini suğurta himoyasi bilan ta'minlaşga, «Birjasavdosuğurta» yuklarni suğurta qilişga, «ALSKOM» suğurta taşkiloti aloqa va telekommunikatsiya sohalariga suğurta xizmatlarini körsatişga, «ISHONSH» suğurta taşkiloti tijorat banklarining mulkiy manfaatlarini suğurtaviy himoyalaşga ixtisoslaşgan.
S.x.b. dunyoning barça mamlakatlarida davlat tomonidan tartibga solinadi. Bundan maqsad, suğurta munosabatlarida qatnaşuvçi tomonlarning qonuniy manfaatlarini himoya qilişdir.
1998 y.da xukumat qaroriga muvofiq Özbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzurida suğurta faoliyatini nazorat qiliş vakolatiga ega bölgan davlat suğurta nazorati inspeksiyasi taşkil etilgan.
Xöjayor Şenkayev, Bahodir Şamsuddinov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУҒУРТА ХИЗМАТЛАРИ БОЗОРИ - суғурта хизматлари олдисотдиси билан боғлиқ иктисодий муносабатлар мажмуи. Суғурталовчилар, қайта суғурталовчилар, суғурта брокерлари ва агентлари С.х.б. нинг профессионал иштирокчилари хисобланади. Ўзбекистон Республикасида амалга ошириладиган кенг камровли ислоҳотлар ва суғурта соҳасида давлат монополиясининг бекор килиниши С.х.б. нинг шаклланиши учун шартшароитлар яратди. С.х.б. ҳудудий жиҳатдан халқаро, минтақавий ва миллий С.х.б.га бўлинади. Хал қаро С.х.б. нисбатан тарақкий этган баъзи давлатлар суғурта ташкилотларининг халқаро миқёсда кўрсатаётган суғурта хизматларини қамрайди. Чунончи, АҚШнинг «АИГ» (Америкэн Интернейшнл Групп) суғурта компанияси жаҳоннинг 100 дан зиёд мамлакатларида, шу жумладан, Ўзбекистон Республикасида ҳам суғурта фаолиятини амалга оширади. Минтақавий С.х.б. ҳудудий, савдоиқтисодий, маданий жиҳатдан бирбирига яқин бўлган мамлакатларнинг С.х.б. дир. Бунга Европа Иттифоқи минтақавий С.х.б. ни мисол қилиб келтириш мумкин. Алоҳида давлатлар қудуди доирасида фаолият кўрсатувчи С.х.б. бозори — миллий С.х.б. ҳисобланади. Кейинги йилларда миллий, минтақавий С.х.б. нинг халқаро С.х.б. га интеграциялашув жараёнининг кучаётганлиги кузатилмоқда.
С.х.б. суғуртанинг у ёки бу соҳасида ихтисослашганлигига қараб ҳаёт суғуртаси билан боғлиқ С.х.б.; қаёт суғуртасидан ташқари умумий суғурта хизматлари бозорига бўлинади. Mac, АҚШ, Япония ва Европа Иттифоқининг айрим давлатларида ғаётни суғурталаш билан боғлиқ суғурта хизматлари бозори анча ривожланган.
Ўзбекистон суғурта бозорида 20 дан зиёд суғурта ташкилотлари фаолият курсатади. Энг йирик суғурта компанияларига «Ўзбекинвест» экспортимпорт миллий суғурта компаниясини, «Узагросуғурта» давлатакциядорлик суғурта компанияси ва «Мадад» суғурта агентлигини киритиш мумкин.
Ўзбекистон суғурта бозорига хос хусусиятлардан бири—мавжуд суғурта ташкилотларининг иқтисодиётнинг турли тармокларига ихтисослашганлигидир. Чунончи, «Узагросуғурта» давлатакциядорлик суғурта компанияси деҳқончилик маҳсулотларини етиштириш соҳасини ва аҳолини суғурта ҳимояси билан таъминлашга, «Кафолат» шаҳарлардаги юридик ва жисмоний шахсларга суғурта хизматини кўрсатишга, «Ўзбекинвест» экспортимпорт миллий суғурта компанияси экспортимпорт операцияларини суғурта ҳимояси билан таъминлашга, «Биржасавдосуғурта» юкларни суғурта қилишга, «ALSKOM» суғурта ташкилоти алоқа ва телекоммуникация соҳаларига суғурта хизматларини кўрсатишга, «ISHONSH» суғурта ташкилоти тижорат банкларининг мулкий манфаатларини суғуртавий ҳимоялашга ихтисослашган.
С.х.б. дунёнинг барча мамлакатларида давлат томонидан тартибга солинади. Бундан мақсад, суғурта муносабатларида қатнашувчи томонларнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилишдир.
1998 й.да хукумат қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузурида суғурта фаолиятини назорат қилиш ваколатига эга бўлган давлат суғурта назорати инспекцияси ташкил этилган.
Хўжаёр Шенкаев, Баҳодир Шамсуддинов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.