Sulaymon Mirzo

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 700–701-b. — ziyouz.com

Sulaymon Mirzo (15141590, Lohur) — Badaxşon xoni (1526 y.dan). Temuriylardan. Sulton Vays Mirzo (Mirzoxon) (1485 —1526)ning öğli. Bobur u ni otasi vafotidan söng hokim qilib tayinlaydi. Humoyun davrida ham Badaxşonni boşqargan. S.M. tabiatan xuşfe'l, hazilmutoyibaga moyil kişi bölgan. «Zukko» taxallusi bilan fors va turk tillarida ğazallar yozgan.

S.M.ning Haram begim ismli xotini davlat işlarida unga maslahatçi bölgan. S.M. öğli Ibrohim Mirzo bilan Badaxşonni boşqargan. Humoyunşoh vafotini eşitgaç, öğli bilan 1556 y. Kobulni bosib oliş maqsadida qöşin tortib, şaharni 4 oy qamal qilgan. Biroq Akbar Kobul hukmdori bölgan ukasi Muhammad Hasan Mirzoga yordamga bir neça sarkardalarini yuborgan. SM. bundan xabardor bölgaç, Badaxşonga qaytgan. 1559 y. Balxni egallaş uçun yuriş boşlagan, lekin mağlub bölib, jangda öğli Ibrohim Mirzo asirga olinib, qatl qilingan. S. M. Kobulga 4 marta samarasiz yuriş qilgan. Uzoq yillar Qunduz viloyatidagi isyonni bostiriş uçun kuraş olib borgan. Davlat 2 ga bölinganligi, nevarasi (Şohrux Mirzo)ga qarşi kuraşmoqqa qurbi yetmasligini bilgaç, muqaddas joylarni ziyorat qiliş bahonasida (1575 y.) Badaxşonni Şohruh Mirzoga taşlab ketadi. Makkada 5 yil turadi. Qaytib kelgandan keyin ham bobo bilan nevara örtasida kuraş davom etgan. S. M. kuyovi Muhammad Hakim Mirzo bilan 2 yil davomida jang qilgan, natijada 1580 y.da sulh tuzilib, Toliqondan Hindukuşgaça bölgan yerlar SM. tasarrufiga kirgan. Badaxşonda yana qöş hokimiyat vujudga kelgan. Har 2 tomonning kuçsizlanişidan foydalangan Buxoro xoni Abdullaxon II Badaxşonga hujum qilib uni zabt etgan. S.M. va Şohrux Mirzo Akbar huzuriga, Agraga ketişgan.

Ad. Fayziyev T., Temuriylar şajarasi, T., 1995; M uham madjono v A., Temur va temuriylar saltanati, T., 1994.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

СУЛАЙМОН МИРЗО (15141590, Лоҳур) — Бадахшон хони (1526 й.дан). Темурийлардан. Султон Вайс Мирзо (Мирзохон) (1485 —1526)нинг ўғли. Бобур у ни отаси вафотидан сўнг ҳоким қилиб тайинлайди. Ҳумоюн даврида ҳам Бадахшонни бошқарган. С.М. табиатан хушфеъл, ҳазилмутойибага мойил киши бўлган. «Зукко» тахаллуси билан форс ва турк тилларида ғазаллар ёзган.

С.М.нинг Ҳарам бегим исмли хотини давлат ишларида унга маслаҳатчи бўлган. С.М. ўғли Иброҳим Мирзо билан Бадахшонни бошқарган. Ҳумоюншоҳ вафотини эшитгач, ўғли билан 1556 й. Кобулни босиб олиш мақсадида қўшин тортиб, шаҳарни 4 ой қамал қилган. Бироқ Акбар Кобул ҳукмдори бўлган укаси Муҳаммад Ҳасан Мирзога ёрдамга бир неча саркардаларини юборган. СМ. бундан хабардор бўлгач, Бадахшонга қайтган. 1559 й. Балхни эгаллаш учун юриш бошлаган, лекин мағлуб бўлиб, жангда ўғли Иброҳим Мирзо асирга олиниб, қатл қилинган. С. М. Кобулга 4 марта самарасиз юриш қилган. Узоқ йиллар Қундуз вилоятидаги исённи бостириш учун кураш олиб борган. Давлат 2 га бўлинганлиги, невараси (Шоҳрух Мирзо)га қарши курашмоққа қурби етмаслигини билгач, муқаддас жойларни зиёрат қилиш баҳонасида (1575 й.) Бадахшонни Шоҳруҳ Мирзога ташлаб кетади. Маккада 5 йил туради. Қайтиб келгандан кейин ҳам бобо билан невара ўртасида кураш давом этган. С. М. куёви Муҳаммад Ҳаким Мирзо билан 2 йил давомида жанг қилган, натижада 1580 й.да сулҳ тузилиб, Толиқондан Ҳиндукушгача бўлган ерлар СМ. тасарруфига кирган. Бадахшонда яна қўш ҳокимият вужудга келган. Ҳар 2 томоннинг кучсизланишидан фойдаланган Бухоро хони Абдуллахон II Бадахшонга ҳужум қилиб уни забт этган. С.М. ва Шоҳрух Мирзо Акбар ҳузурига, Аграга кетишган.

Ад. Файзиев Т., Темурийлар шажараси, Т., 1995; М уҳам маджоно в А., Темур ва темурийлар салтанати, Т., 1994.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.