Sulfanilamidlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 721–722-b. — ziyouz.com
Sulfanilamidlar - sulfanil kislotasining kimyoviy hosilalari, S.ning (streptotsid) antibakterial xossasini birinçi bölib 1935 y. nemis patologi va mikrobiologi G. Domagk aniklab, amaliy tibbiyotga kiritdi.
Quyidagi guruxlarga bölinadi: qisqa muddat ta'sir etuvçi S. — streptotsid, norsulfazol, etazol, sulfademizin va b.; uzoq vaqt ta'sir etuvçi S. — sulfodimetoksin, sulfopiridazin, sulfalen va b.; mahalliy qöllaniladigan S. — sulfalennatriy va b.
S.ning ta'sir mexanizmi ular tuzilişining paraaminobenzoy kislotasiga (PABK) öxşaşligi bilan boglik. PABK köpgina mikroorganizmlar sintez qiladigan digidrofol kislotasi tarkibiga kiradi. Kimyoviy tuzilişining öxşaşligi hisobiga S. PABKni digidrofol kislotasi tarkibiga kirişiga tösqinlik qiladi. Bundan taşqari, ular digidropteroatsintetaza fermentining faolligini susaytiradi. Digidrofol kislotasi sintezining buzilişi, undan tetragidrofol kislotasining hosil bölişini kamaytiradi, natijada nuklein kislotalarining sintezi buziladi va mikroorganizmlarning ösişi va köpayişi töxtaydi, ya'ni S. bakteriostatik ta'sir körsatadi. Odam va hayvonlar töqimalarida bunday holat yuzaga kelmaydi, çunki ular organizmida tayyor digidrofol kislotasi böladi.
S. tibbiyotda patogen mikroorganizmlarga qarşi vosita sifatida qöllanadi. S. me'daiçak yölidan yaxşi söriladi, hamma töqimalarga tarqaladi. Jigarda uning metabolitlari hosil böladi. Organizmdan buyrak orqali çiqariladi.
S.ni boşqa antimikrob dori vositalari bilan birga qöllaş mumkin.
S. uzoq vakt qöllansa, ularga nisbatan mikroorganizmlarga çidamlilik yuzaga keladi. Ular odam organizmining har xil tizimlariga nojöya ta'sir körsatişi mumkin, şu bilan birga ularga qarşi allergik reaksiyalar ham rivojlanadi. Şuning uçun S.ni faqat şifokor maslahati bilan qöllaş lozim.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУЛЬФАНИЛАМИДЛАР - сульфанил кислотасининг кимёвий ҳосилалари, С.нинг (стрептоцид) антибактериал хоссасини биринчи бўлиб 1935 й. немис патологи ва микробиологи Г. Домагк аниклаб, амалий тиббиётга киритди.
Қуйидаги гурухларга бўлинади: қисқа муддат таъсир этувчи С. — стрептоцид, норсульфазол, этазол, сульфадемизин ва б.; узоқ вақт таъсир этувчи С. — сульфодиметоксин, сульфопиридазин, сульфален ва б.; маҳаллий қўлланиладиган С. — сульфаленнатрий ва б.
С.нинг таъсир механизми улар тузилишининг парааминобензой кислотасига (ПАБК) ўхшашлиги билан боглик. ПАБК кўпгина микроорганизмлар синтез қиладиган дигидрофол кислотаси таркибига киради. Кимёвий тузилишининг ўхшашлиги ҳисобига С. ПАБКни дигидрофол кислотаси таркибига киришига тўсқинлик қилади. Бундан ташқари, улар дигидроптероатсинтетаза ферментининг фаоллигини сусайтиради. Дигидрофол кислотаси синтезининг бузилиши, ундан тетрагидрофол кислотасининг ҳосил бўлишини камайтиради, натижада нуклеин кислоталарининг синтези бузилади ва микроорганизмларнинг ўсиши ва кўпайиши тўхтайди, яъни С. бактериостатик таъсир кўрсатади. Одам ва ҳайвонлар тўқималарида бундай ҳолат юзага келмайди, чунки улар организмида тайёр дигидрофол кислотаси бўлади.
С. тиббиётда патоген микроорганизмларга қарши восита сифатида қўлланади. С. меъдаичак йўлидан яхши сўрилади, ҳамма тўқималарга тарқалади. Жигарда унинг метаболитлари ҳосил бўлади. Организмдан буйрак орқали чиқарилади.
С.ни бошқа антимикроб дори воситалари билан бирга қўллаш мумкин.
С. узоқ вакт қўлланса, уларга нисбатан микроорганизмларга чидамлилик юзага келади. Улар одам организмининг ҳар хил тизимларига ножўя таъсир кўрсатиши мумкин, шу билан бирга уларга қарши аллергик реакциялар ҳам ривожланади. Шунинг учун С.ни фақат шифокор маслаҳати билан қўллаш лозим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.