Sulton sayidxon
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 712-b. — ziyouz.com
Sulton sayidxon (? 1868) Qöqon xoni (1863—65). Mallaxonning öğli. 1863 y. iyulda qirğizlar va qipçoklar amir laşkar Alimqul boşçiligida hokimiyatni egallagan. S.S. nomigagina xon kilib kötarilgan, amalda davlat işlari Alimqul qölida bölgan. Rus qöşinlari bu paytda Yangiqörğon, Pişpak, Marki, Avliyoota, Turkiston, Çimkentni bosib olişgan. 1865 y. bahorida M.G.Çernyayev boşçiligidagi qöşin Toşkentni qamal qilgan. S.S. Alimkul bilan birga Toşkent mudofaasiga rahbarlikni öz qöliga olgan. Alimqul jangda öddirilgaç, qirğiz va qipçoklar qöşini Qöqonga qaytib ketib, taxtga boşqa xonni ötqaziş payiga tuşgan. Tarixçi Muhammad Solihning yozişiça, Toşkent xalqi S.S.ga sodiq qolib, uni qayta xonlik taxtiga ötqazişadi. Şu ravişda Toşkent öz xoniga ega bölib, Qöqondan mustaqilligini namoyiş etadi.
S.S. Rossiya tajovuziga qarşi yordam sörab Turkiya sultoniga, Buxoro amiriga va Qöqonga elçilar jönatgan. Buxoroga sebzorlik eşon Hakimxöja qozikalon boşçiligida har dahadan tört oqsoqol yuboriladi. Buxoro amiri öz maktubida S.S. uning huzuriga kelib böysunişi va şundan keyingina Toşkentga yordam berişi mumkinligini yozgan. Amirning bu talabi qondirilgan.
Ad.: Özbekistonning yangi tarixi, 1kitob [Turkiston çor Rossiyasi mustamlakaçiligi davrida], T., 2000; Beysimbiyev T.K., Tarixi Şaxruxi, AlmaAta, 1987.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУЛТОН САЙИДХОН (? 1868) Қўқон хони (1863—65). Маллахоннинг ўғли. 1863 й. июлда қирғизлар ва қипчоклар амир лашкар Алимқул бошчилигида ҳокимиятни эгаллаган. С.С. номигагина хон килиб кўтарилган, амалда давлат ишлари Алимқул қўлида бўлган. Рус қўшинлари бу пайтда Янгиқўрғон, Пишпак, Марки, Авлиёота, Туркистон, Чимкентни босиб олишган. 1865 й. баҳорида М.Г.Черняев бошчилигидаги қўшин Тошкентни қамал қилган. С.С. Алимкул билан бирга Тошкент мудофаасига раҳбарликни ўз қўлига олган. Алимқул жангда ўддирилгач, қирғиз ва қипчоклар қўшини Қўқонга қайтиб кетиб, тахтга бошқа хонни ўтқазиш пайига тушган. Тарихчи Муҳаммад Солиҳнинг ёзишича, Тошкент халқи С.С.га содиқ қолиб, уни қайта хонлик тахтига ўтқазишади. Шу равишда Тошкент ўз хонига эга бўлиб, Қўқондан мустақиллигини намойиш этади.
С.С. Россия тажовузига қарши ёрдам сўраб Туркия султонига, Бухоро амирига ва Қўқонга элчилар жўнатган. Бухорога себзорлик эшон Ҳакимхўжа қозикалон бошчилигида ҳар даҳадан тўрт оқсоқол юборилади. Бухоро амири ўз мактубида С.С. унинг ҳузурига келиб бўйсуниши ва шундан кейингина Тошкентга ёрдам бериши мумкинлигини ёзган. Амирнинг бу талаби қондирилган.
Ад.: Ўзбекистоннинг янги тарихи, 1китоб [Туркистон чор Россияси мустамлакачилиги даврида], Т., 2000; Бейсимбиев Т.К., Тарихи Шахрухи, АлмаАта, 1987.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.