Sultonqal'a
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 720–721-b. — ziyouz.com
Sultonqal'a — Bayramali ş.dan (hoz. Mari ş., Turkmaniston) 8 km uzoqlikda joylaşgan Marv şahar xarobasini taşkil etgan qal'alardan biri. S.da 8-a.dan boşlab aholi gavjum yaşagan. Abu Muslim xukmronligi davri (8-a.ning örtalari)da Majan kanali böyiga ark, jome masjidi va asosiy bozorlar köçirilişi oqibatida S. Marvning ma'muriy markazi sifatida şakllangan va 9—10-a.larda şaharga aylangan. Malikşoh xukmronligi davri (Pa.)da qurilgan yarim aylana minorali va 4 darvozali qal'a devorlari hozirgaça saqlanib qolgan. Qal'a 2 qator devor bilan örab olingan bölib, devor içining ma'muriy va jamoat binolari joylaşgan joyida ark qurilgan. Şaxarning markazida jome masjidi va saljuqiylar saroyi bölgan. Kosiblar rabodsa, S.ning ğarbida kulollar yaşagan. Sanjar xukmronligi davrining oxirida köçmançi öğuzlar poytaxtni 2 marta talontaroj qilgan (1153)dan keyin S. 1marta inqirozga yuz tutgan. S. 1193 y.da Xorazmşohlar davlati tarkibida bölgan, 1221 y.da esa, möğullar tomonidan zabt etilgan. Möğullar Sultonband töğonini buzib taşlagan, natijada Marvning qayta tiklanişi ança keçikkan. S. xarobasida 13—14-a.larda yana aholi yaşay boşlagan va hayot Sdan jan.ga siljib, temuriylar hukmronligi davri (14—15-a.)ning yangi şahri — Abdullaxonqal'aga köçirilgan.
Ad.: Bartold V.V., K istorii Merva, Soçineniya, t. 4, M., 1966.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУЛТОНҚАЛЪА — Байрамали ш.дан (ҳоз. Мари ш., Туркманистон) 8 км узоқликда жойлашган Марв шаҳар харобасини ташкил этган қалъалардан бири. С.да 8-а.дан бошлаб аҳоли гавжум яшаган. Абу Муслим хукмронлиги даври (8-а.нинг ўрталари)да Мажан канали бўйига арк, жоме масжиди ва асосий бозорлар кўчирилиши оқибатида С. Марвнинг маъмурий маркази сифатида шаклланган ва 9—10-а.ларда шаҳарга айланган. Маликшоҳ хукмронлиги даври (Па.)да қурилган ярим айлана минорали ва 4 дарвозали қалъа деворлари ҳозиргача сақланиб қолган. Қалъа 2 қатор девор билан ўраб олинган бўлиб, девор ичининг маъмурий ва жамоат бинолари жойлашган жойида арк қурилган. Шахарнинг марказида жоме масжиди ва салжуқийлар саройи бўлган. Косиблар рабодца, С.нинг ғарбида кулоллар яшаган. Санжар хукмронлиги даврининг охирида кўчманчи ўғузлар пойтахтни 2 марта талонтарож қилган (1153)дан кейин С. 1марта инқирозга юз тутган. С. 1193 й.да Хоразмшоҳлар давлати таркибида бўлган, 1221 й.да эса, мўғуллар томонидан забт этилган. Мўғуллар Султонбанд тўғонини бузиб ташлаган, натижада Марвнинг қайта тикланиши анча кечиккан. С. харобасида 13—14-а.ларда яна аҳоли яшай бошлаган ва ҳаёт Сдан жан.га силжиб, темурийлар ҳукмронлиги даври (14—15-а.)нинг янги шаҳри — Абдуллахонқалъага кўчирилган.
Ад.: Бартольд В.В., К истории Мерва, Сочинения, т. 4, М., 1966.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.