Sun'iy qon aylaniş apparati
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 737-b. — ziyouz.com
Sun'iy qon aylaniş apparati SUN'IY QON AYLANIŞ APPARATI, sun'iy yuraköpka apparati — bemor organizmida yoki donorning ajratib olingan a'zosida qon bir tekis aylanişini va bir meyorda moddalar almaşinuvini ta'minlaydigan apparat. Yurak va öpka vazifasini vaqtinçalik ötaşga möljallangan. Birinçi S.q.a.a. avtojektor 1925 y.da rus fiziologi S.S. Bryuxonenko tomonidan yaratilgan. Keyinçalik şu apparat yordamida hayvonlarda köpgina yurak operatsiyalari ötkazildi. S.q.a.a. özaro boğliq bölgan sistema va bloklar kompleksidan: «Sun'iy yurak»—nasos, yuritkiç, uzatkiçdan iborat bölib, qonni hayotni ta'minlay oladigan hajmiy tezlikda oqadigan qilib haydaydi; oksigenator deb ataladigan «Sun'iy öpka» — gaz almaşiniş qurilmasi bölib, qonni kislorod bilan töyintiriş, karbonat angidrid gazini çiqarib yuboriş va kislotaişqor muvozanatini normal saqlab turiş uçun xizmat qiladi.
Hoz. jahonda 100 dan ortiq tipdagi turli maqsadlarda işlatiladigan S.q.a.a.lari yaratilgan. Xavfli ösmalar, yalliğlaniş jarayonlari va destruktiv şikastlarni kimyoviy moddalar bilan davolaşda, yuraköpka faoliyati buzilganda yordamçi sun'iy qon aylantirişda, klinik ölim holatidagi bemorni tiriltirişda, köçirib ötkazişga möljallangan a'zolarni tirik saklab turişda işlatiladigan S. q.a.a. bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУНЪИЙ ҚОН АЙЛАНИШ АППАРАТИ, сунъий юракўпка аппарати — бемор организмида ёки донорнинг ажратиб олинган аъзосида қон бир текис айланишини ва бир меъёрда моддалар алмашинувини таъминлайдиган аппарат. Юрак ва ўпка вазифасини вақтинчалик ўташга мўлжалланган. Биринчи С.қ.а.а. автожектор 1925 й.да рус физиологи С.С. Брюхоненко томонидан яратилган. Кейинчалик шу аппарат ёрдамида ҳайвонларда кўпгина юрак операциялари ўтказилди. С.қ.а.а. ўзаро боғлиқ бўлган система ва блоклар комплексидан: «Сунъий юрак»—насос, юриткич, узаткичдан иборат бўлиб, қонни ҳаётни таъминлай оладиган ҳажмий тезликда оқадиган қилиб ҳайдайди; оксигенатор деб аталадиган «Сунъий ўпка» — газ алмашиниш қурилмаси бўлиб, қонни кислород билан тўйинтириш, карбонат ангидрид газини чиқариб юбориш ва кислотаишқор мувозанатини нормал сақлаб туриш учун хизмат қилади.
Ҳоз. жаҳонда 100 дан ортиқ типдаги турли мақсадларда ишлатиладиган С.қ.а.а.лари яратилган. Хавфли ўсмалар, яллиғланиш жараёнлари ва деструктив шикастларни кимёвий моддалар билан даволашда, юракўпка фаолияти бузилганда ёрдамчи сунъий қон айлантиришда, клиник ўлим ҳолатидаги беморни тирилтиришда, кўчириб ўтказишга мўлжалланган аъзоларни тирик саклаб туришда ишлатиладиган С. қ.а.а. бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.