Sun'iy yöldoş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 734–735-b. — ziyouz.com
Sun'iy yöldoş - biror osmon jismi atrofida orbita böylab harakatlanadigan kosmik apparat. Dunyoda birinçi marta SSSRda Yer sun'iy yödsoşi (YESI) (1957), Quyoş (1959), Oy (1966), Venera (1975) S. y.lari, AQŞ da Mars S. y.lari (1971) uçirilgan. YESY ning minimal uçiş bal. 140—150 km, maksimal uçiş balandligi bir neça yuz ming km. Orbita böylab aylaniş davri 1,5 soatdan bir neça sutkagaça. Ekvator tekisligi yaqinidagi orbitada turuvçi YESY ekvatorial; Yer qutblari yaqinidan ötuvçi orbitadagi YESY kutbiy; aylanma ekvatorial orbitaga çiqarilgan, Yer sirtidan 35800 km ga uzoklaştirilgan va Yer aylanişi yönalişi böyiça xarakatlanib, Yer aylaniş yönalişiga mos keluvçi YESI (Yer sirtidagi biror nuqtasida qözğalmasdek bölib tuyuladi) statsionar deb ataladi. YESY ning asosiy turi orbital kosmik kema xisoblanadi va orbital st-yadan ta'minlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУНЪИЙ ЙЎЛДОШ - бирор осмон жисми атрофида орбита бўйлаб ҳаракатланадиган космик аппарат. Дунёда биринчи марта СССРда Ер сунъий йўдцоши (ЕСИ) (1957), Қуёш (1959), Ой (1966), Венера (1975) С. й.лари, АҚШ да Марс С. й.лари (1971) учирилган. ЕСЙ нинг минимал учиш бал. 140—150 км, максимал учиш баландлиги бир неча юз минг км. Орбита бўйлаб айланиш даври 1,5 соатдан бир неча суткагача. Экватор текислиги яқинидаги орбитада турувчи ЕСЙ экваториал; Ер қутблари яқинидан ўтувчи орбитадаги ЕСЙ кутбий; айланма экваториал орбитага чиқарилган, Ер сиртидан 35800 км га узоклаштирилган ва Ер айланиши йўналиши бўйича харакатланиб, Ер айланиш йўналишига мос келувчи ЕСИ (Ер сиртидаги бирор нуқтасида қўзғалмасдек бўлиб туюлади) стационар деб аталади. ЕСЙ нинг асосий тури орбитал космик кема хисобланади ва орбитал ст-ядан таъминланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.