Sunna
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 732-b. — ziyouz.com
Sunna (arab. — odat, an'ana, xattiharakat tarzi) — islomda musulmonlar uçun ibrat hisoblangan Muhammad (sav)ning sözi, qilgan işi, xattiharakatlari. S.ga tegişli har bir ma'lumot .^vdislarda berilgan va töplam qilingan. S. islomda Qur'ondan keyingi, uni töldiruvçi manba, islom ilohiyoti va şariatning ikkinçi asosi sifatida e'tirof etilgan. S. 7-a. örtalaridan yiğila boşlangan. Bir yarimikki asr davomida hadislar juda köpayib ketgan. Hadisşunoslik eng taraqqiy qilgan 9-a. ga kelib ular tartibga solingan, din, axloq va fiqdning manbaiga aylangan. Imom Buxoriy va Muslim ibn Hajjojning hadis töplamlari eng obröli hisoblanadi. S.da arab xalifaligining dastlabki ikki asrida islom dinining taraqqiyoti va turli ijtimoiy qatlamlarning ahvolini körsatadigan tarixiy ma'lumotlar öz ifodasini topgan.
S.ning ziddi bid'at (S.da uçramagan yangilik) bölib, u ikki xildir. Birinçisi — «bid'ati hasana», ya'ni S.da uçramagan bölsada, islom dini ta'limotiga zid bölmagan odatlar. Mac, Muhammad (sav)ning tavallud kunini bayramona kutib oliş; unga atalgan mavlud kitoblarini yoziş; ramazon oyida jamoat bilan tunda tarovih namozi öqiş; rasmiy hujjatlarga muhr bosiş; arab tilini örgatadigan qoida kitoblarini ta'lif etiş va h.k. Ikkinçisi — «bid'ati sayyia», ya'ni S.da uçramagan va islom ta'limotiga zid odatlar. Mas, xatna munosabati bilan töy qiliş; dunyodan ötganlarga bağişlab 7, 20, 40, yil, hayit kabi nomlar bilan xudoy i marosimlarini ötkaziş; nikoh töyida qalin tölaş va h.k. Muhammad (sav) ning hadislarida «Kimki biror yaxşi sunnatni joriy etsa, unga amal qiluvçilarning savoblaridan öz uluşini olib turadi, kimki yomon sunnatni joriy etsa, unga amal qiluvçilarning gunoğlaridan öz uluşini olib turadi», deyiladi. Özbek tilida S bilan sunnat sözlarining örtasida farq bor. Hadisning barça turlari ham S.dir. Sunnat — hadislarda tarğib etilgan, ibodatda ham, muomalada ham qöllaniladigan amal. Mas, tahoratda yuz, qöloyoklarni 3 martadan yuviş sunnatdir. Öğil bolani xatna qiliş, uylanib oila quriş, farzandlarga yaxşi ism qöyiş sunnat amallardan sanaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУННА (араб. — одат, анъана, хаттиҳаракат тарзи) — исломда мусулмонлар учун ибрат ҳисобланган Муҳаммад (сав)нинг сўзи, қилган иши, хаттиҳаракатлари. С.га тегишли ҳар бир маълумот .^вдисларда берилган ва тўплам қилинган. С. исломда Қуръондан кейинги, уни тўлдирувчи манба, ислом илоҳиёти ва шариатнинг иккинчи асоси сифатида эътироф этилган. С. 7-а. ўрталаридан йиғила бошланган. Бир яримикки аср давомида ҳадислар жуда кўпайиб кетган. Ҳадисшунослик энг тараққий қилган 9-а. га келиб улар тартибга солинган, дин, ахлоқ ва фиқднинг манбаига айланган. Имом Бухорий ва Муслим ибн Ҳажжожнинг ҳадис тўпламлари энг обрўли ҳисобланади. С.да араб халифалигининг дастлабки икки асрида ислом динининг тараққиёти ва турли ижтимоий қатламларнинг аҳволини кўрсатадиган тарихий маълумотлар ўз ифодасини топган.
С.нинг зидди бидъат (С.да учрамаган янгилик) бўлиб, у икки хилдир. Биринчиси — «бидъати ҳасана», яъни С.да учрамаган бўлсада, ислом дини таълимотига зид бўлмаган одатлар. Mac, Муҳаммад (сав)нинг таваллуд кунини байрамона кутиб олиш; унга аталган мавлуд китобларини ёзиш; рамазон ойида жамоат билан тунда таровиҳ намози ўқиш; расмий ҳужжатларга муҳр босиш; араб тилини ўргатадиган қоида китобларини таълиф этиш ва ҳ.к. Иккинчиси — «бидъати саййиа», яъни С.да учрамаган ва ислом таълимотига зид одатлар. Мас, хатна муносабати билан тўй қилиш; дунёдан ўтганларга бағишлаб 7, 20, 40, йил, ҳайит каби номлар билан худой и маросимларини ўтказиш; никоҳ тўйида қалин тўлаш ва ҳ.к. Муҳаммад (сав) нинг ҳадисларида «Кимки бирор яхши суннатни жорий этса, унга амал қилувчиларнинг савобларидан ўз улушини олиб туради, кимки ёмон суннатни жорий этса, унга амал қилувчиларнинг гуноғларидан ўз улушини олиб туради», дейилади. Ўзбек тилида С билан суннат сўзларининг ўртасида фарқ бор. Ҳадиснинг барча турлари ҳам С.дир. Суннат — ҳадисларда тарғиб этилган, ибодатда ҳам, муомалада ҳам қўлланиладиган амал. Мас, таҳоратда юз, қўлоёкларни 3 мартадан ювиш суннатдир. Ўғил болани хатна қилиш, уйланиб оила қуриш, фарзандларга яхши исм қўйиш суннат амаллардан саналади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.