Sur'at
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 771–772-b. — ziyouz.com
Sur'at (musiqada) — musiqa asari ijrosining tezlik darajasi. Odatda, asarning mazmuni va umumiy xarakteriga boğliq holda (muallif tomonidan) belgilanadi. Nota yozuvida 17-a.dan italyansa atamalar bilan (lotin alifbosida) körsatila boşlagan. Asosiy S.lar (tezlaniş tartibida) largo, lento, adajio (sekin S.lar), andante, moderato (örtaça S.lar), allegro, allegretto, vivo, presto (tez S.lar). Dastlab, ba'zi S.lar musiqa asarlarining mazmunifodaviyligini bildirgan (mas, allegro — şöx, largo — vazmin, vivo — jonli va ğ.k.), ularning ayrimlari hozirgaça şu ma'noni saqlagan. Ba'zan, S.lar barçaga ma'lum janrlar in'ikosi sifatida ham körsatiladi (mas, marş, vals, polka va h.k. S.ida). Ba'zan maxsus nomi bölmagan, lekin ayni şu S.dagi pyesa yoki uning mustaqil qismlarining nomi bölib xizmat qilişi mumkin (mas, sonata allegrosi). Anik, S. muayyan vaqt (odatda, bir daqiqa) davomida ijro etilayotgan metr ğissalarining soni bilan körsatiladi. S.ni aniqölçaş uçun (mas, oğzaki an'anadagi musiqa asarlarini notaga olişda) metronom işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУРЪАТ (мусиқада) — мусиқа асари ижросининг тезлик даражаси. Одатда, асарнинг мазмуни ва умумий характерига боғлиқ ҳолда (муаллиф томонидан) белгиланади. Нота ёзувида 17-а.дан итальянца атамалар билан (лотин алифбосида) кўрсатила бошлаган. Асосий С.лар (тезланиш тартибида) ларго, ленто, адажио (секин С.лар), анданте, модерато (ўртача С.лар), аллегро, аллегретто, виво, престо (тез С.лар). Дастлаб, баъзи С.лар мусиқа асарларининг мазмунифодавийлигини билдирган (мас, аллегро — шўх, ларго — вазмин, виво — жонли ва ғ.к.), уларнинг айримлари ҳозиргача шу маънони сақлаган. Баъзан, С.лар барчага маълум жанрлар инъикоси сифатида ҳам кўрсатилади (мас, марш, вальс, полька ва ҳ.к. С.ида). Баъзан махсус номи бўлмаган, лекин айни шу С.даги пьеса ёки унинг мустақил қисмларининг номи бўлиб хизмат қилиши мумкин (мас, соната аллегроси). Аник, С. муайян вақт (одатда, бир дақиқа) давомида ижро этилаётган метр ғиссаларининг сони билан кўрсатилади. С.ни аниқўлчаш учун (мас, оғзаки анъанадаги мусиқа асарларини нотага олишда) метроном ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.