Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Surxondaryo teatri

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 767–768-b. — ziyouz.com

    Surxondaryo teatri SURXONDARYO TEATRI, Mannon Uyğur nomidagi Surxondare viloyat özbek davlat musiqali drama teatri — Özbekistonning yetakçi teatrlaridan biri. 1935 y. 5 noyab.da Afandixon Ismoilov sahnalaştirgan «Ğolibiyat» spektakli bilan Termiz ş.da oçilgan. Toşkent yoş tomoşabinlar teatridan kelgan bir guruh san'atkorlar teatr asosini taşkil qildilar. Teatr direktori etib R.Bobojonov, boş rej. A. Ismoilov, boş rassom N.T.Malişevskiylar tayinlandi. O.Fayozova, M. Hamidova, K. Muslimova, 3. Olimov, T .Zoxidov, M. Umarova, X. A'zamov, N. Azizov, Q. Tölaganov va b. teatrning ilk aktyorlaridir. Jarkörğon kz—sz teatri xam S.t.iga birlapggirildi (1936). 30ylarda teatr repurtuaridan özbek dramaturglarining ijtimoiy hayot, kollektivlaştiriş, turli kuçlarga qarşi kuraş ruhida yozilgan asarlari örin oldi: «Rustam» (U. Ismoilov), «Gulsara» (K.Yaşin), «Uygoniş» (N.Safarov), «Maysaraning işi» (Hamza), «Arşin mol olon» (U. Hojibekov), «Farhod va Şirin» (A. Navoiy) va b.

    Teatr 2-jahon uruşi yillarida oğir sinovdan utdi. Teatr jamoasining bir qismi uruşga junadi. Nişon Hodimetov, Obid Rixsiyev, Obid Ibrohimov, Qayum Tulaganov, Muhammad Şermuhamedov, Nurmat Azizov kabi san'atkorlar jang maidonlarida xdlok böddilar. Front ortida qolgan qismi — 3. Olimov, A. Olimova, H. Muxiddinov, X. Boboxonova, T. Latipova, A. Tolipov, M. Hamidova, O. Fayozova, K.Muslimovalar esa turli mavzularda asarlar sahnalaştirdilar: «Front» (A. Korneyçuk), «Boy ila xizmatçi» (Hamza), «Tohir va Zuhra» (S. Abdulla), «Nurxon», «Oftobxon» (K.Yaşin) va b.

    1942 y. teatr repertuarini yaxşilaş maqsadida Denov kz—sz teatri S.t.ga qöşildi. 1943 y. da teatrda studiya oçildi. Teatr jamoasi rus va ukrain rej. va aktyorlari bilan ijodiy muloqotda böldi. Uruş yillari ular Termiz ş.ga evakuatsiya qilingan edi. Xarkov operetta teatri artist va rej.lari Termiz teatri krşidagi özbek studiyasiga murabbiylik qildilar. «Uylaniş» (N.Gogol), «Skapenning nayranglari» (J.Molyer), «Ona» (Uyğun), «Yoriltoş» (Ş. Sa'dulla), «Muhabbat» (Tuyğun), «Ota rozi» (H. Ğulom), «Muhabbat ğunçasi» (Ğ.Muxtorov) kabi spektakllar bilan teatr repertuari boyidi.

    1948 y.da iqtisodiy qiyinçiliklar tufayli teatr vaqtinça Buxoro teatriga quşib yuboriladi.

    1957 y.da teatr qayta tiklanib, Surxondare viloyat özbek davlat musiqali drama teatri deb nomlandi. Viloyat badiiy havaskorlaridan tuzilgan teatr ijodiy jamoasi dastlabki yillarda tomoşabinlarga manzur spektakllar yarata olmadi. 1958 y. avvallar Termiz teatrida işlagan X. Boboxonova, H. Muhiddinov (Kattaqörğon teatridan), S. Nurmatov, A. Rahmatov, N. Pardayev va b. teatrga taklif etildi. Ayni bir paytda Toşkent teatr va rassomlik san'ati in-tini tugatganlardan A. Qosimov, 3. Soliyeva, S. Lutfullayev, E. Karimov, R. Karimova, A. Nomozovlardan iborat iste'dodli yoşlar kelib qöşilişdi. Teatr qisqa vaqt içida öz repertuarini yaxşiladi. «Birinçi muhabbat» (X. Voxit), «Xavfli uçraşuv» (I. Stadnyuk), «Boy ila xizmatçi», «Maysaraning işi» (Hamza), «Nurxon» (K. Yaşin), «Pilla aya» (Tuyğun), «Oltin bolta», «Guli siyoh» (S. Jamol), «DUstlar», «Qotil» (Uyğun), «Zarafşon qizi» (D. Fayziy) kabi spektakllar muvaffaqiyat qozondi.

    «Gulsara» (K. Yaşin), «Qotil ona» (I. Ahmedov), «Ayajonlarim» (A. Qahhor), «Hijron alangasi» (Z.Fatxullin), «Sofiya taronasi» (Xugayev), «Vyetnam tongi» (G. Kim), «Oltin devor» (E. Vohidov), «Qizbuloq fojiasi» (T. Tula), «Beş kunlik kuyov» (Şuhrat), «Sirli kun» (D. Valiyev), «Sepsiz qiz» (A. Ostrovskiy), «Momo yer, (Ç.Aytmatov», «Vir ölikka bir tirik» (A. Ibrohimov) kabi tölaqonli spektakllar bilan öz mavqeini yanada mustahkamladi. 1974 y. teatr jamoasiga M. Abduqunduzov, 3. Otaboyeva, K. Burhonov, E. Abduqodirov, D.Solixrva va b. kelib qöşildi. 1977 y. teatr jamoasi otaliğida Jarqörğon, Muzrabot, Uzun xalq, teatrlari oçildi.

    1978 y. teatrga Mannon Uyğur nomi berildi. Öşa yili teatr jamoasi rus tilida spektakllar qöydi («Kuyov va kelin», «Maysaraning işi», «Hamma bilan birgalikda», «Ayollar xdyotidan» va b.).

    Mustaqillikdan söng bu teatr sahnasida xam tub özgarişlar yuz berdi. Köproq tarixiy mavzuga, maxdlliy dramaturgiyaga e'tibor kuçaydi, komediyalar, ertakspektakllar, özbekona urfodatlarga qurilgan asarlarga keng örin berildi: «Qamaşgan közlar» (I. Otaqulov), «Yulduz söndi» (N.Hayitqulov), «Adib Sobir Termiziy» (N. Pardayev), «Sadoqatli arvoh» (X. Maqsadqulov), «Olifta» (F. Musajonov), «Uzokdan kelgan kuyov» (X. Rasul), «Temir xotin» (Ş. Boşbekov), «Xotinlar hazili» (H. Muhammad), «Jononga bordim bir keça» (Hamza), «Korbobo va yalmoğiz» (I. Niyozmatov), «Sehrli uzuk» (M. Krdirov), «Öçmas çiroq», «Ölim halqasi» (M. Boboyev), «Uyqusiz tunlar» (R. Orifjonov), «Osmonsiz uy» (Ş. Pardayev) va b. X. Boboxonova, M. Mahmudova, R. Mamataliyev, L. Narzullayev, G. Ravşanova, Y. Mirqurbonov, H. Oripov va b. teatrning yetakçi aktyorlaridir. Teatrning boş rej.i va badiiy rahbari — Mansur Ravşanov (2004).

    Şomat Samatov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СУРХОНДАРЁ ТЕАТРИ, Маннон Уйғур номидаги Сурхондаре вилоят ўзбек давлат мусиқали драма театри — Ўзбекистоннинг етакчи театрларидан бири. 1935 й. 5 нояб.да Афандихон Исмоилов саҳналаштирган «Ғолибият» спектакли билан Термиз ш.да очилган. Тошкент ёш томошабинлар театридан келган бир гуруҳ санъаткорлар театр асосини ташкил қилдилар. Театр директори этиб Р.Бобожонов, бош реж. А. Исмоилов, бош рассом Н.Т.Малишевскийлар тайинланди. О.Фаёзова, М. Ҳамидова, К. Муслимова, 3. Олимов, Т .Зохидов, М. Умарова, X. Аъзамов, Н. Азизов, Қ. Тўлаганов ва б. театрнинг илк актёрларидир. Жаркўрғон кз—сз театри хам С.т.ига бирлапггирилди (1936). 30йларда театр репуртуаридан ўзбек драматургларининг ижтимоий ҳаёт, коллективлаштириш, турли кучларга қарши кураш руҳида ёзилган асарлари ўрин олди: «Рустам» (У. Исмоилов), «Гулсара» (К.Яшин), «Уйгониш» (Н.Сафаров), «Майсаранинг иши» (Ҳамза), «Аршин мол олон» (У. Ҳожибеков), «Фарҳод ва Ширин» (А. Навоий) ва б.

    Театр 2-жаҳон уруши йилларида оғир синовдан утди. Театр жамоасининг бир қисми урушга жунади. Нишон Ҳодиметов, Обид Рихсиев, Обид Иброҳимов, Қаюм Тулаганов, Муҳаммад Шермуҳамедов, Нурмат Азизов каби санъаткорлар жанг маидонларида хдлок бўддилар. Фронт ортида қолган қисми — 3. Олимов, А. Олимова, Ҳ. Мухиддинов, X. Бобохонова, Т. Латипова, А. Толипов, М. Ҳамидова, О. Фаёзова, К.Муслимовалар эса турли мавзуларда асарлар саҳналаштирдилар: «Фронт» (А. Корнейчук), «Бой ила хизматчи» (Ҳамза), «Тоҳир ва Зуҳра» (С. Абдулла), «Нурхон», «Офтобхон» (К.Яшин) ва б.

    1942 й. театр репертуарини яхшилаш мақсадида Денов кз—сз театри С.т.га қўшилди. 1943 й. да театрда студия очилди. Театр жамоаси рус ва украин реж. ва актёрлари билан ижодий мулоқотда бўлди. Уруш йиллари улар Термиз ш.га эвакуация қилинган эди. Харьков оперетта театри артист ва реж.лари Термиз театри кршидаги ўзбек студиясига мураббийлик қилдилар. «Уйланиш» (Н.Гоголь), «Скапеннинг найранглари» (Ж.Мольер), «Она» (Уйғун), «Ёрилтош» (Ш. Саъдулла), «Муҳаббат» (Туйғун), «Ота рози» (Ҳ. Ғулом), «Муҳаббат ғунчаси» (Ғ.Мухторов) каби спектакллар билан театр репертуари бойиди.

    1948 й.да иқтисодий қийинчиликлар туфайли театр вақтинча Бухоро театрига қушиб юборилади.

    1957 й.да театр қайта тикланиб, Сурхондаре вилоят ўзбек давлат мусиқали драма театри деб номланди. Вилоят бадиий ҳаваскорларидан тузилган театр ижодий жамоаси дастлабки йилларда томошабинларга манзур спектакллар ярата олмади. 1958 й. авваллар Термиз театрида ишлаган X. Бобохонова, Ҳ. Муҳиддинов (Каттақўрғон театридан), С. Нурматов, А. Раҳматов, Н. Пардаев ва б. театрга таклиф этилди. Айни бир пайтда Тошкент театр ва рассомлик санъати ин-тини тугатганлардан А. Қосимов, 3. Солиева, С. Лутфуллаев, Э. Каримов, Р. Каримова, А. Номозовлардан иборат истеъдодли ёшлар келиб қўшилишди. Театр қисқа вақт ичида ўз репертуарини яхшилади. «Биринчи муҳаббат» (X. Вохит), «Хавфли учрашув» (И. Стаднюк), «Бой ила хизматчи», «Майсаранинг иши» (Ҳамза), «Нурхон» (К. Яшин), «Пилла ая» (Туйғун), «Олтин болта», «Гули сиёҳ» (С. Жамол), «ДУстлар», «Қотил» (Уйғун), «Зарафшон қизи» (Д. Файзий) каби спектакллар муваффақият қозонди.

    «Гулсара» (К. Яшин), «Қотил она» (И. Аҳмедов), «Аяжонларим» (А. Қаҳҳор), «Ҳижрон алангаси» (З.Фатхуллин), «София таронаси» (Хугаев), «Вьетнам тонги» (Г. Ким), «Олтин девор» (Э. Воҳидов), «Қизбулоқ фожиаси» (Т. Тула), «Беш кунлик куёв» (Шуҳрат), «Сирли кун» (Д. Валиев), «Сепсиз қиз» (А. Островский), «Момо ер, (Ч.Айтматов», «Вир ўликка бир тирик» (А. Иброҳимов) каби тўлақонли спектакллар билан ўз мавқеини янада мустаҳкамлади. 1974 й. театр жамоасига М. Абдуқундузов, 3. Отабоева, К. Бурҳонов, Э. Абдуқодиров, Д.Солихрва ва б. келиб қўшилди. 1977 й. театр жамоаси оталиғида Жарқўрғон, Музработ, Узун халқ, театрлари очилди.

    1978 й. театрга Маннон Уйғур номи берилди. Ўша йили театр жамоаси рус тилида спектакллар қўйди («Куёв ва келин», «Майсаранинг иши», «Ҳамма билан биргаликда», «Аёллар хдётидан» ва б.).

    Мустақилликдан сўнг бу театр саҳнасида хам туб ўзгаришлар юз берди. Кўпроқ тарихий мавзуга, махдллий драматургияга эътибор кучайди, комедиялар, эртакспектакллар, ўзбекона урфодатларга қурилган асарларга кенг ўрин берилди: «Қамашган кўзлар» (И. Отақулов), «Юлдуз сўнди» (Н.Ҳайитқулов), «Адиб Собир Термизий» (Н. Пардаев), «Садоқатли арвоҳ» (X. Мақсадқулов), «Олифта» (Ф. Мусажонов), «Узокдан келган куёв» (X. Расул), «Темир хотин» (Ш. Бошбеков), «Хотинлар ҳазили» (Ҳ. Муҳаммад), «Жононга бордим бир кеча» (Ҳамза), «Корбобо ва ялмоғиз» (И. Ниёзматов), «Сеҳрли узук» (М. Крдиров), «Ўчмас чироқ», «Ўлим ҳалқаси» (М. Бобоев), «Уйқусиз тунлар» (Р. Орифжонов), «Осмонсиз уй» (Ш. Пардаев) ва б. X. Бобохонова, М. Маҳмудова, Р. Маматалиев, Л. Нарзуллаев, Г. Равшанова, Й. Мирқурбонов, Ҳ. Орипов ва б. театрнинг етакчи актёрларидир. Театрнинг бош реж.и ва бадиий раҳбари — Мансур Равшанов (2004).

    Шомат Саматов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.