Sut bezlari

Sut bezlari — urğoçi sut emizuvçilar, jumladan, odamda laktatsiya davrida sut işlab çiqaradigan bezlar. Erkak hayvonlarning S.b. hayoti davomida rudiment holatda böladi (q. Rudimetar organlar). S.b. embiriogenezning ilk davrida juft epiteliy yöğonlaşuvi şaklida murtakning qorin tomonidan «sut çiziği» böylab şakllana boşlaydi. Keyinçalik sut çiziği alohida tugunçalarga bölinib, ulardan S.b. hosil böladi. Hayvonlarda S.b. kloakalilarda juda sodda tuzilgan; sörğiçlari bölmaydi; S.b. yöli qorin tomonga oçiladi; bolasi ona hayvonning yungiga oqib çiqqan sutni yalaydi. Xaltalilar S.b.ning sörğiçlari xaltasiga oçiladi. Kitsimonlarning S.b. muskulli maxsus çöntakda joylaşgan; muskullar qisqarganida katta bosim ostida sut otilib çiqadi. S.b. soni (2 tadan 20 tagaça) va joylaşişi har xil. Köp bolalaydigan hayvonlar (tönğizlar)da S.b. qorindan kökrakgaça 2 qator bölib joylaşgan. Fillar va primatlarda kökrak qismida, tuyoqli hayvonlarda qorinning keyingi qismida böladi. Yangi tuğilgan hayvon S.b. yaxşi rivojlanmagan. Hayvon voyaga yetiş, böğozlik va laktatsiya (emiziş) davrida nerv va içki sekretsiya bezlari ta'sirida tez rivojlanadi.

Odamda S.b. katta kökrak muskullari ustida, ya'ni 3 va 6-qovurğalar oraliği sohasida joylaşgan. Qizlar baloğatga yetganida şakllana boşlab, homiladorlik va emizikli davrida töliq rivojlanadi. Örtaça oğirligi qizlarda 150—200 g, emizikli ayollarda 300—400 g. S.b. örtasida atrofi halqasimon doğli sörğiçi böladi. Sörğiç uçiga 10—15 ta sut çiqariş yöli teşiklari oçiladi. S.b. 15—20 ta bezli bölakçalardan iborat; bölakçalar şakli, hajmi sekretsiya fazasiga qarab özgarib turadi. Sut içki sekretsiya bezlari (gipofiz, qalqonsimon bez va b.)da işlab çiqariladigan gormonlar ta'sirida hosil böladi. S.b. bezli töqima va yoğ kletçatkasidan taşkil topgan. Laktatsiya davri tutagandan söng yoğ kletçatkasi köpayadi. S.b. kasalliklari: mastit, mastopatiya, genekomastiya va b.