Suv bilan isitiş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 644–645-b. — ziyouz.com
Suv bilan isitiş - eng keng tarqalgan isitiş tizimi. Turar joylar, jamoat va sanoat binolarini isitişda kullaniladi. Isitiladigan xonalarga issiklik manbai (qaynoq suv) isitiş asboblari va quvurlar orqali boradi. S. bilan i. tizimi tarkibiga suv isitkiç (qozon, issiklik almaşiş apparata), isitiş asboblari (radiatorlar, konvektorlar, panellar, reyestrlar), suv quvurlari, kengaytiriş idişi, suvni oçibyopiş va rostlaş armaturasi kiradi. Suv isitkiç suvni 50—90° gaça isitib beradi. Oddiy qozonlarda suv isitiş uçun ötin, kumir yoki gaz yoqiladi. Elektr qozonlarda elektr tokidan foydalaniladi. Issiqlik almaşiş apparatlari tizimiga tarqatiladigan suvni meyoriy traga moslaştirib beradi. Isitiş asboblari içida harakatlanadigan qaynoq suv va buğ bilan xonalarni isitib beradi. Isitiş asboblari va quvurlaridagi issiq suv sovib, yana isitkiçga qaytib keladi, qizigan suv kengaytiriş idişida kengayadi, natijada quvurlar yorilib ketmaydi.
S. bilan i. tizimida issiq suv harakatining tabiiy va 2 majburiy usullari bor. Suv tabiiy harakatlanadigan tizimda isitkiçda qizigan (yengil) suv isitiş asboblari hamda suv quvurlarida qisman sovigan (oğir) suvning t-rasi va ziçligi farqi hisobiga harakatlanadi (ya'ni uzluksiz aylanib turadi, sirkulyatsiyalanadi). Suv qozoni isitiş asboblaridan qança past örnatilsa, tizimda suv şunça yaxşi aylanadi va xonalar şunça yaxşi isiydi. Bunday tizim şaxsiy uyjoylarda köp qöllaniladi. Köp qavatli turar joylarda suv majburiy harakatlanadigan (suv nasoslari yordamida aylantiriladigan) tizimdan foydalaniladi. Bunda qozon bilan isitiş asboblarini özaro balandpast örnatişning farqi yöq.
S. bilan i. tizimlari ikki yoki bir quvurli va oqova bölişi mumkin. Bir quvurli sxemada har bir isitiş asbobi bitta quvurga (stoyakka) ulanadi. Quvurdan ötayotgan suvning bir qismi isitiş asbobiga kirib ötadi, bir qismi töğri ötib ketaveradi. Ikki quvurli sxemada barça isitiş asboblari ikki quvur (issiq va sovuq suv quvurlari)ga parallel ulanadi. Oqova sxemada suv barça isitiş asboblaridan ötadi. Isitiş tizimi töğri işlaşi (havo tiqini paydo bölmasligi) uçun undan havo çiqarib yuborilişi kerak. Şu maqsadda tizimdagi har bir isitiş asbobiga eng yuqori nuqtaga havo çiqargiçlar qöyiladi.
Yirik şaharlarda issiq suv isitiladigan obyektlarga markazlaştirilgan usulda yetkaziladi. Bunda S. bilan i. tizimi taşki tarmoqqa ulanadi. Agar taşqi tarmoqdagi suv t-rasi isitişning gigiyenik talablari (kasalxonalar uçun 85°, turar joylar uçun 105°)dan yuqori bölsa, issiq suvga sovuq suv aralaştirib yuboriladi (nasos yordamida) (rayemga q.). Yozgi mavsumda isitiş asboblari va quvurlar zanglab krlmasligi uçun tizimda suv qoldiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУВ БИЛАН ИСИТИШ - энг кенг тарқалган иситиш тизими. Турар жойлар, жамоат ва саноат биноларини иситишда кулланилади. Иситиладиган хоналарга иссиклик манбаи (қайноқ сув) иситиш асбоблари ва қувурлар орқали боради. С. билан и. тизими таркибига сув иситкич (қозон, иссиклик алмашиш аппарата), иситиш асбоблари (радиаторлар, конвекторлар, панеллар, реестрлар), сув қувурлари, кенгайтириш идиши, сувни очибёпиш ва ростлаш арматураси киради. Сув иситкич сувни 50—90° гача иситиб беради. Оддий қозонларда сув иситиш учун ўтин, кумир ёки газ ёқилади. Электр қозонларда электр токидан фойдаланилади. Иссиқлик алмашиш аппаратлари тизимига тарқатиладиган сувни меъёрий трага мослаштириб беради. Иситиш асбоблари ичида ҳаракатланадиган қайноқ сув ва буғ билан хоналарни иситиб беради. Иситиш асбоблари ва қувурларидаги иссиқ сув совиб, яна иситкичга қайтиб келади, қизиган сув кенгайтириш идишида кенгаяди, натижада қувурлар ёрилиб кетмайди.
С. билан и. тизимида иссиқ сув ҳаракатининг табиий ва 2 мажбурий усуллари бор. Сув табиий ҳаракатланадиган тизимда иситкичда қизиган (енгил) сув иситиш асбоблари ҳамда сув қувурларида қисман совиган (оғир) сувнинг т-раси ва зичлиги фарқи ҳисобига ҳаракатланади (яъни узлуксиз айланиб туради, циркуляцияланади). Сув қозони иситиш асбобларидан қанча паст ўрнатилса, тизимда сув шунча яхши айланади ва хоналар шунча яхши исийди. Бундай тизим шахсий уйжойларда кўп қўлланилади. Кўп қаватли турар жойларда сув мажбурий ҳаракатланадиган (сув насослари ёрдамида айлантириладиган) тизимдан фойдаланилади. Бунда қозон билан иситиш асбобларини ўзаро баландпаст ўрнатишнинг фарқи йўқ.
С. билан и. тизимлари икки ёки бир қувурли ва оқова бўлиши мумкин. Бир қувурли схемада ҳар бир иситиш асбоби битта қувурга (стоякка) уланади. Қувурдан ўтаётган сувнинг бир қисми иситиш асбобига кириб ўтади, бир қисми тўғри ўтиб кетаверади. Икки қувурли схемада барча иситиш асбоблари икки қувур (иссиқ ва совуқ сув қувурлари)га параллел уланади. Оқова схемада сув барча иситиш асбобларидан ўтади. Иситиш тизими тўғри ишлаши (ҳаво тиқини пайдо бўлмаслиги) учун ундан ҳаво чиқариб юборилиши керак. Шу мақсадда тизимдаги ҳар бир иситиш асбобига энг юқори нуқтага ҳаво чиқаргичлар қўйилади.
Йирик шаҳарларда иссиқ сув иситиладиган объектларга марказлаштирилган усулда етказилади. Бунда С. билан и. тизими ташки тармоққа уланади. Агар ташқи тармоқдаги сув т-раси иситишнинг гигиеник талаблари (касалхоналар учун 85°, турар жойлар учун 105°)дан юқори бўлса, иссиқ сувга совуқ сув аралаштириб юборилади (насос ёрдамида) (раемга қ.). Ёзги мавсумда иситиш асбоблари ва қувурлар занглаб крлмаслиги учун тизимда сув қолдирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.