Suv buği
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 645-b. — ziyouz.com
Suv buği — suvning gazeimon holati. Suvning suyuq holatdan gazeimon holatga ötişi natijasida hosil böladi. S.b.ni: buğning muallaq holatdagi suv tomçilari bilan aralaşmasidan iborat höl töyingan bug; namlik aralaşmalaridan tozalangan quruq töyingan buğ; muayyan bosimdagi töyiniş t-rasidan yuqori traga ega bölgan öta qizdirilgan buğlarga ajratiş mumkin. Bir xil bosimdagi töyingan buğ va öta qizdirilgan buğlar tralarining farqi öta töyinganlik darajasi deb ataladi. Töyingan va öta qizdirilgan S.b.dan, xususan, buğ maşinalarida, buğ turbinalarida iş jismi, isitiş tizimlarida issiklik taşuvçi sifatida foydalaniladi. Kumir, neft, gaz kabi organik yoqilğilarning yonişida ajraladigan issiklik, oğir elementlar yadrolarining bölinişida ajraladigan energiya hamda elektr tokining ötişi natijasida vujudga keluvçi issikliklardan foydalanib buğ generatorlarida Sb. hosil qilinadi. Zamonaviy katta buğ qozonlarining f.i.k. 95 foizgaça yetadi. Odatda, katta masştabli energetik inşootlarda quyidagi parametrlarga ega bölgan Sb. işlatiladi. Töyingan S.b.ning fizik xossalari faqat uning t-rasiga boğliq. Töyinmagan S.b.ning fizik xossalari esa uning t-rasi va qanday bosim ostida turganligiga boğliq. Ideal gaz va bosim nolga intilgan şaroitda Sb. uçun z birga teng. Tra özgarmas bölgan şaroitda bosimning 300 atm gaça ortib borişida z ning kamayişi kuzatiladi. Bu kamayiş töyiniş şaroitiga yaqinlaşganda juda kuçayib ketadi. S.b.ning yopişqokligi, bosim özgarmas bölgan şaroitdagi issiklik siğimi va issiklik ötkazuvçanligi, bosimning kiçik qiymatlarida tra kötarilişi bilan ortib boradi. Ammo traning katta qiymatlarida bu boğlanişlar murakkab xarakterga ega böladi. Bu ma'lumotlar asosida bosim va traning juda keng diapazonlarida S.b.ning termodinamik xossalari yoritilgan jadvallar tuzilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУВ БУҒИ — сувнинг газеимон ҳолати. Сувнинг суюқ ҳолатдан газеимон ҳолатга ўтиши натижасида ҳосил бўлади. С.б.ни: буғнинг муаллақ ҳолатдаги сув томчилари билан аралашмасидан иборат ҳўл тўйинган буг; намлик аралашмаларидан тозаланган қуруқ тўйинган буғ; муайян босимдаги тўйиниш т-расидан юқори трага эга бўлган ўта қиздирилган буғларга ажратиш мумкин. Бир хил босимдаги тўйинган буғ ва ўта қиздирилган буғлар траларининг фарқи ўта тўйинганлик даражаси деб аталади. Тўйинган ва ўта қиздирилган С.б.дан, хусусан, буғ машиналарида, буғ турбиналарида иш жисми, иситиш тизимларида иссиклик ташувчи сифатида фойдаланилади. Кумир, нефть, газ каби органик ёқилғиларнинг ёнишида ажраладиган иссиклик, оғир элементлар ядроларининг бўлинишида ажраладиган энергия ҳамда электр токининг ўтиши натижасида вужудга келувчи иссикликлардан фойдаланиб буғ генераторларида Сб. ҳосил қилинади. Замонавий катта буғ қозонларининг ф.и.к. 95 фоизгача етади. Одатда, катта масштабли энергетик иншоотларда қуйидаги параметрларга эга бўлган Сб. ишлатилади. Тўйинган С.б.нинг физик хоссалари фақат унинг т-расига боғлиқ. Тўйинмаган С.б.нинг физик хоссалари эса унинг т-раси ва қандай босим остида турганлигига боғлиқ. Идеал газ ва босим нолга интилган шароитда Сб. учун z бирга тенг. Тра ўзгармас бўлган шароитда босимнинг 300 атм гача ортиб боришида z нинг камайиши кузатилади. Бу камайиш тўйиниш шароитига яқинлашганда жуда кучайиб кетади. С.б.нинг ёпишқоклиги, босим ўзгармас бўлган шароитдаги иссиклик сиғими ва иссиклик ўтказувчанлиги, босимнинг кичик қийматларида тра кўтарилиши билан ортиб боради. Аммо транинг катта қийматларида бу боғланишлар мураккаб характерга эга бўлади. Бу маълумотлар асосида босим ва транинг жуда кенг диапазонларида С.б.нинг термодинамик хоссалари ёритилган жадваллар тузилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.