Suvaraklar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 662–663-b. — ziyouz.com
Suvaraklar (Blattoptera) — haşarotlar turkumi. Uz. 4—95 mm. Oldingi kökrak böğimi boşini qisman yopib turadi. Möylovlari uzun, qilsimon, köp böğimli. Oğiz organlari kemiruvçi. Qanotlari pardasimon, oldingi qanotlari nisbatan qalin. Bir qança turlarining qanoti rivojlanmagan yoki bölmaydi. Oyoklari yuguruvçi. Erkaklari qorin böşliğida hid bezlari böladi. Çala özgariş orqali rivojlanadi. 3600 ga yaqin turi bor; asosan, tropik va subtropiklarda tarqalgan. S. — tungi, yaşirin hayot keçiradigan haşarotlar. Ösimlik qoldiqlari orasida, toşlar ostida, yerdagi yoriqlarda yaşaydi. Tuxumlarini maxsus kapsula — ootekaga qöyadi, 3—4 oydan 3— 4 yilgaça rivojlanadi. Hamma narsani yeyaveradi. Qora suvarak va sariq suvarak sinantrop bölib, Yer yuzining hamma joyida xonadonlarda yaşaydi. S uyda oziq zaxiralari, xona ösimliklari, kitoblarga va teridan tikilgan kiyimlarga ziyon keltirişi, içburuğ bakteriyalarini va gelmintlar tuxumlarini tarqatişi mumkin. Özbekistonda S.ning 30 ga yaqin turi, jumladan, xonadonlarda 2 turi (sariq suvarak va qora suvarak) tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУВАРАКЛАР (Blattoptera) — ҳашаротлар туркуми. Уз. 4—95 мм. Олдинги кўкрак бўғими бошини қисман ёпиб туради. Мўйловлари узун, қилсимон, кўп бўғимли. Оғиз органлари кемирувчи. Қанотлари пардасимон, олдинги қанотлари нисбатан қалин. Бир қанча турларининг қаноти ривожланмаган ёки бўлмайди. Оёклари югурувчи. Эркаклари қорин бўшлиғида ҳид безлари бўлади. Чала ўзгариш орқали ривожланади. 3600 га яқин тури бор; асосан, тропик ва субтропикларда тарқалган. С. — тунги, яширин ҳаёт кечирадиган ҳашаротлар. Ўсимлик қолдиқлари орасида, тошлар остида, ердаги ёриқларда яшайди. Тухумларини махсус капсула — оотекага қўяди, 3—4 ойдан 3— 4 йилгача ривожланади. Ҳамма нарсани еяверади. Қора суварак ва сариқ суварак синантроп бўлиб, Ер юзининг ҳамма жойида хонадонларда яшайди. С уйда озиқ захиралари, хона ўсимликлари, китобларга ва теридан тикилган кийимларга зиён келтириши, ичбуруғ бактерияларини ва гельминтлар тухумларини тарқатиши мумкин. Ўзбекистонда С.нинг 30 га яқин тури, жумладан, хонадонларда 2 тури (сариқ суварак ва қора суварак) тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.