Suvda suziş

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 666-b. — ziyouz.com

Suvda suziş SUVDA SUZIŞ, sportça suziş — sport turi, rasmiy belgilangan masofaga muayyan usulda sportça suziş (erkin tarzda, brass, batterflyay usulida, orqa bilan), şuningdek, suv ostida, amaliy, sinxron (badiiy) suzişni öz içiga oladi. Xalqaro olimpiada qömitasi tasnifiga kura, S.s.ga suvga sakraş va suv polosö ham kiradi, S.s. zamonaviy 5 kuraşning tarkibiy qismi hisoblanadi.

S.s. tarixi 15—16-a.larga töğri keladi. Suzuvçilarning dastlabki sport musobaqalari 1515 y. Venetsiyada ötkazilgan. Ilk suziş maktablari 18-a. ning 2-yarmi — 19-a.ning boşlarida Germaniya, Avstriya, Fransiyada oçilgan. 19-a. oxirida sun'iy suv havzalari kurila boşlagaç, sportça suziş ommalaşib ketdi. 1890 y. S.s. böyiça 1Yevropa çempiona™ ötkazildi. S.s. 1896 y.dan Olimpiada öyinlari dasturiga kiritildi (ayollar 1912 y.dan qatnaşadi). Xalqaro havaskorlar suziş federatsiyasi (FINA, 1908 y. asos solingan)ga 130 dan ortiq mamlakat milliy federatsiyalari a'zo.

Özbekistonda qadimdan suvda turli öyin va musobaqalar ötkazilgan. S.s. sporti respublikada 1924—25 y.lardan rivojlana boşladi. Ana şu davrda ilk gidrostansiyalar qurilgan. Çunonçi, Toşkentda Bözsuv töğon bilan tösilib, sun'iy suv ombori hosil qilindi. Bu yerda 2 ta suv stansiyasi qurilib, suziş havzasi va balandlikdan suvga sakraş minoralari bunyod etildi. 1927 y. 1marta şu yerda Toşkent va Samara (Rossiya) ş.lari jamoalari örtasida suziş musobaqasi bölib ötdi. 1930 y. Toşkent töqimaçilik k-ti qoşida stadion va uz. 50 m li suvi isitiladigan oçiq havza qurilib işga tuşirildi. 1935 y. Andijonning sun'iy suv havzasida 1 marta respublika suv sporti bayrami, S.s. böyiça Özbekiston birinçiligi ötkaziddi, 1937 y. Toşkentdagi temiryölçilar istirohat boğida oçiq suv havzasi qurilib, suziş böyiça 1-bolalar-ösmirlar sport maktabi taşkil etildi. 1939 y. Özbekistonda S.s. böyiça respublika federatsiyasi tuzildi. Ötgan asrning 60y.larida Toşkentda (jismoniy tarbiya in-ti qoşida, «Mehnat rezervlari» sport jamiyati huzurida, Armiya sport klubiga qaraşli), Navoiy ş.da, boşqa viloyatlarda suvi istiladigan yopiq va oçiq suv havzalari qurilib foydalanişga topşirildi. Respublikada qobiliyatli yoş sportçisuzuvçilar yetişib çiqa boşladi. Olimpiada öyinlari, xalqaro musobaqalarda muvaffaqiyatli iştirok etgan S.Babanina, N.Ustinova, S.Iskandarova, S.Konov, SZabolotnovlar sportning ana şu turida şuhrat qozondilar. Hozir respublikamizning viloyat va tuman markazlarida 200 dan ortiq suv havzalari mavjud.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

СУВДА СУЗИШ, спортча сузиш — спорт тури, расмий белгиланган масофага муайян усулда спортча сузиш (эркин тарзда, брасс, баттерфляй усулида, орқа билан), шунингдек, сув остида, амалий, синхрон (бадиий) сузишни ўз ичига олади. Халқаро олимпиада қўмитаси таснифига кура, С.с.га сувга сакраш ва сув полосў ҳам киради, С.с. замонавий 5 курашнинг таркибий қисми ҳисобланади.

С.с. тарихи 15—16-а.ларга тўғри келади. Сузувчиларнинг дастлабки спорт мусобақалари 1515 й. Венецияда ўтказилган. Илк сузиш мактаблари 18-а. нинг 2-ярми — 19-а.нинг бошларида Германия, Австрия, Францияда очилган. 19-а. охирида сунъий сув ҳавзалари курила бошлагач, спортча сузиш оммалашиб кетди. 1890 й. С.с. бўйича 1Европа чемпиона™ ўтказилди. С.с. 1896 й.дан Олимпиада ўйинлари дастурига киритилди (аёллар 1912 й.дан қатнашади). Халқаро ҳаваскорлар сузиш федерацияси (FINA, 1908 й. асос солинган)га 130 дан ортиқ мамлакат миллий федерациялари аъзо.

Ўзбекистонда қадимдан сувда турли ўйин ва мусобақалар ўтказилган. С.с. спорти республикада 1924—25 й.лардан ривожлана бошлади. Ана шу даврда илк гидростанциялар қурилган. Чунончи, Тошкентда Бўзсув тўғон билан тўсилиб, сунъий сув омбори ҳосил қилинди. Бу ерда 2 та сув станцияси қурилиб, сузиш ҳавзаси ва баландликдан сувга сакраш миноралари бунёд этилди. 1927 й. 1марта шу ерда Тошкент ва Самара (Россия) ш.лари жамоалари ўртасида сузиш мусобақаси бўлиб ўтди. 1930 й. Тошкент тўқимачилик к-ти қошида стадион ва уз. 50 м ли суви иситиладиган очиқ ҳавза қурилиб ишга туширилди. 1935 й. Андижоннинг сунъий сув ҳавзасида 1 марта республика сув спорти байрами, С.с. бўйича Ўзбекистон биринчилиги ўтказидди, 1937 й. Тошкентдаги темирйўлчилар истироҳат боғида очиқ сув ҳавзаси қурилиб, сузиш бўйича 1-болалар-ўсмирлар спорт мактаби ташкил этилди. 1939 й. Ўзбекистонда С.с. бўйича республика федерацияси тузилди. Ўтган асрнинг 60й.ларида Тошкентда (жисмоний тарбия ин-ти қошида, «Меҳнат резервлари» спорт жамияти ҳузурида, Армия спорт клубига қарашли), Навоий ш.да, бошқа вилоятларда суви истиладиган ёпиқ ва очиқ сув ҳавзалари қурилиб фойдаланишга топширилди. Республикада қобилиятли ёш спортчисузувчилар етишиб чиқа бошлади. Олимпиада ўйинлари, халқаро мусобақаларда муваффақиятли иштирок этган С.Бабанина, Н.Устинова, С.Искандарова, С.Конов, СЗаболотновлар спортнинг ана шу турида шуҳрат қозондилар. Ҳозир республикамизнинг вилоят ва туман марказларида 200 дан ортиқ сув ҳавзалари мавжуд.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.