Suvning qattiqligi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 671-b. — ziyouz.com
Suvning qattiqligi - tarkibida SaQ2 va Mg2Q ionlari bölgan suviing xossasi. S.q. 2 xil: nokarbonat qattiqlik — suvda kalsiy va magniy sulfatlar erişidan kelib çiqadi; karbonat qattiqlik — suvda kalsiy va magniy bikarbonatlar erişidan hosil böladi.
Suvning umumiy qattiqligi şu qattikliklar yiğindisiga teng. Umumiy qagtiklik 1 l suvdagi kalsiy va magniy ionlarining milligrammekvivalentlari yigindisi (mgekvĞl) bilan ölçanadi. Qattiqligi 4 mgekv/l dan kam bölgan suv yumşoq, 4—8 mgekv/l bölgan suv örtaça qattiq, 12 mgekv/l dan ortiq bölgan suv esa juda qattiq suv hisoblanadi. Tabiiy S.q. turliça. Dare va köl suvining qattiqligi 0,1—0,2 mgekv/l (tayga va tundra), yer osti suvi, dengiz va okean suvining qattiqligi 80— 100 mgekvĞl. S.q. tufayli buğ kozonlari devorlariga çökmalar çökadi, kir yuvganda sovun köp sarflanadi. Qattiq suvda sabzavot, göşt yaxşi pişmaydi va h.k. S.q. katta bölsa, siydikda toş paydo böladi. Markaziy suv ta'minotida, asosan, iste'mol qilinadigan S.q. 7 mgekv/l gaça bölişiga yöl qöyiladi. S.q. katta bölganda suvni yumşatiş usullari qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУВНИНГ ҚАТТИҚЛИГИ - таркибида СаҚ2 ва Mg2Қ ионлари бўлган сувиинг хоссаси. С.қ. 2 хил: нокарбонат қаттиқлик — сувда кальций ва магний сульфатлар эришидан келиб чиқади; карбонат қаттиқлик — сувда кальций ва магний бикарбонатлар эришидан ҳосил бўлади.
Сувнинг умумий қаттиқлиги шу қаттикликлар йиғиндисига тенг. Умумий қагтиклик 1 л сувдаги кальций ва магний ионларининг миллиграммэквивалентлари йигиндиси (мгэквҒл) билан ўлчанади. Қаттиқлиги 4 мгэкв/л дан кам бўлган сув юмшоқ, 4—8 мгэкв/л бўлган сув ўртача қаттиқ, 12 мгэкв/л дан ортиқ бўлган сув эса жуда қаттиқ сув ҳисобланади. Табиий С.қ. турлича. Даре ва кўл сувининг қаттиқлиги 0,1—0,2 мгэкв/л (тайга ва тундра), ер ости суви, денгиз ва океан сувининг қаттиқлиги 80— 100 мгэквҒл. С.қ. туфайли буғ козонлари деворларига чўкмалар чўкади, кир ювганда совун кўп сарфланади. Қаттиқ сувда сабзавот, гўшт яхши пишмайди ва ҳ.к. С.қ. катта бўлса, сийдикда тош пайдо бўлади. Марказий сув таъминотида, асосан, истеъмол қилинадиган С.қ. 7 мгэкв/л гача бўлишига йўл қўйилади. С.қ. катта бўлганда сувни юмшатиш усуллари қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.