Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Suvora

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 672-b. — ziyouz.com

    Suvora (fors. — otliq) — 1) Şaşmaqomning Buzruk maqomi asosida yaratilgan kuy va aşulalar. S.ning aşula yöli oddiy 2/4 takt ölçovidagi doira usulida ijro etiladi. S.ning yana 3 xili (S.1, 2, 3) maşhur çolğu kuylaridir. S.1 Buxoro Iroğidagi soqiynomanutt varianti bölib, unda «Zebo pari» avji tuşirib qoldirilgan. Uning 2 va 3kismlari 6/8 va 3/4 ölçovlaridagi usullar jörligida ijro etiladi. 2 va 3 S.lar surnay yöllaridandir; 2) Xorazmda maşhur bölgan maqom aşula yöllari va mumtoz aşulalar turkumi. Maqomlarda asosiy şö'balardan keyin örin olgan S.lar 13/4 ölçovidagi murakkab usullarga asoslangan. Şuningdek, oddiyroq (6/8, 3/4, 3/8) takt ölçovidagi (keksa ustozlar aytişiça — otning yörğa yurişidan hosil bölgan ritmik tuzilmaga asoslangan) murakkab şaklli S. aşula yöllari ham xalq orasida keng tarqalgan. Ular 7 ta yirik aşula turkumlariga birlaşgan bölib, har bittasida 2 tadan Savt va Ufarlar mavjud: «S.» («Tani» yoki «Ona S»), «Çapandozi S.» («Tojik S»), «Yakparda S», «Xuşparda S», «Qajhang S», K. Otaniyozov yaratgan «VI—S.» va H. Boltayev ijodiga mansub «Qorçmoniy S.»lar. S.lar şe'riy matnida köproq tasavvuf mavzuidagi muxammaslar qöllanilgan. Xorazmda xonandalarning ijodiy musobaqa (diyralişma)lari S. ijrosiga asoslangan. Polvon Duzçi, Şeroziy, H. Boltayev, K. Otaniyozov, J.Sultanov, R. Jumaniyozov, F. Davletov va b. Slarning moxir ijroçilaridir. S. yöllaridan M. Yusupov, A. Otajonov, S. Hayitboyev kabi kompozitorlar foydalanişgan.

    Ad.: Xarratov M., Xorazm musiqiy tarixçasi (2 naşri), T., 1998; Matyoqub o v O ., Maqomot, T., 2004.

    Bopgir Maşyoqubov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СУВОРА (форс. — отлиқ) — 1) Шашмақомнинг Бузрук мақоми асосида яратилган куй ва ашулалар. С.нинг ашула йўли оддий 2/4 такт ўлчовидаги доира усулида ижро этилади. С.нинг яна 3 хили (С.1, 2, 3) машҳур чолғу куйларидир. С.1 Бухоро Ироғидаги соқийноманутт варианти бўлиб, унда «Зебо пари» авжи тушириб қолдирилган. Унинг 2 ва 3кисмлари 6/8 ва 3/4 ўлчовларидаги усуллар жўрлигида ижро этилади. 2 ва 3 С.лар сурнай йўлларидандир; 2) Хоразмда машҳур бўлган мақом ашула йўллари ва мумтоз ашулалар туркуми. Мақомларда асосий шўъбалардан кейин ўрин олган С.лар 13/4 ўлчовидаги мураккаб усулларга асосланган. Шунингдек, оддийроқ (6/8, 3/4, 3/8) такт ўлчовидаги (кекса устозлар айтишича — отнинг йўрға юришидан ҳосил бўлган ритмик тузилмага асосланган) мураккаб шаклли С. ашула йўллари ҳам халқ орасида кенг тарқалган. Улар 7 та йирик ашула туркумларига бирлашган бўлиб, ҳар биттасида 2 тадан Савт ва Уфарлар мавжуд: «С.» («Тани» ёки «Она С»), «Чапандози С.» («Тожик С»), «Якпарда С», «Хушпарда С», «Қажҳанг С», К. Отаниёзов яратган «VI—С.» ва Ҳ. Болтаев ижодига мансуб «Қорчмоний С.»лар. С.лар шеърий матнида кўпроқ тасаввуф мавзуидаги мухаммаслар қўлланилган. Хоразмда хонандаларнинг ижодий мусобақа (дийралишма)лари С. ижросига асосланган. Полвон Дузчи, Шерозий, Ҳ. Болтаев, К. Отаниёзов, Ж.Султанов, Р. Жуманиёзов, Ф. Давлетов ва б. Сларнинг мохир ижрочиларидир. С. йўлларидан М. Юсупов, А. Отажонов, С. Ҳайитбоев каби композиторлар фойдаланишган.

    Ад.: Харратов М., Хоразм мусиқий тарихчаси (2 нашри), Т., 1998; Матёқуб о в О ., Мақомот, Т., 2004.

    Бопгир Машёқубов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.