Suvorov Aleksandr Vasilyeviç
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 672–673-b. — ziyouz.com
Suvorov Aleksandr Vasilyeviç (1729.13.11, Moskva 1800.6.5, Peterburg) — rus sarkardasi, generalissimus (1799). Dvoryan oilasida tugilgan. Otasi — Vasiliy Ivanoviç (1705—75) general, senator va generalgubernator l bölgan. Harbiy xizmatni kaprallikdan boşlagan (1748). 1774 y. avg.da u Ye. I. Pugaçyov boşçiligidagi qözğolonni bostiriş uçun Uralga yuborilgan. Yetti yiyalik uruş qatnaşçisi, rus turk uruşlari (1768 —74 va 1787—91) da bir neça ğalabaga erişgan va Izmail qal'asini qattiq hujum bilan egallagan (1790). Polşa qözğoloni (1794)ni bostirgan qöşinlarga qömondonlik qilgan. Pavel I taxtga çiqqandan söng armiyada S. nazariyasiga zid bölgan pruss harbiy ustavlari, formasi va tartibi joriy qilingan. 1797Y. S. iste'foga çiqarilgan. 1798 y. Rossiya fransuzlarga qarşi ittifoqqa qöşiladi. Avstriya hukumati Pavel I oldiga S.ni Italiyadagi ittifoqçi qöşinlarga boş qömondon etib tayinlaş masalasini qöyadi. Pavel I noiloj rozi böladi. 1799 y.da Adda va Trebbiya daryolari böyida va Novi ş. yaqinida fransuz qöşinlarini tormor keltirib, Italiya va Şveysariyaga qilingan harbiy yurişlarni muvaffaqiyat bilan yakunlagan, söngra Şveysariya Alpidan oşib ötib, qurşovdan çiqib ketgan. S. «Polktuziş», «Ğalaba ilmi» kabi harbiynazariy asarlar muallifi. Uruş olib boriş, jang qiliş usullari, qöşinni tarbiyalaş va öqitiş masalalari haqida öz davriga nisbatan ança original va ilğor fikrlar sistemasini yaratgan. S. strategiyasi hujumkor xarakterda bölib, duşmanni jang maydonida butunlay tormor qilişni asosiy maqsad qilib köygan. Kolonnalar va yoyiq saf taktikasini rivojlantirgan, aqidaparastlik va eskilikka qarşi kuraşgan. Sobiq SSSRda 1942 y. 29 iyulda Suvorov ordeni ta'sis etilgan va 1943 y. 21 avg.da Suvorov bilim yurtlari taşkil etilgan. Moskva, Sankt-Peterburg, Oçakov, Izmail, Kiyev va b. şaharlarda muzeylar oçilgan va haykallari örnatilgan. Bir qança aholi punktlari S. nomi bilan atalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУВОРОВ Александр Васильевич (1729.13.11, Москва 1800.6.5, Петербург) — рус саркардаси, генералиссимус (1799). Дворян оиласида тугилган. Отаси — Василий Иванович (1705—75) генерал, сенатор ва генералгубернатор л бўлган. Ҳарбий хизматни капралликдан бошлаган (1748). 1774 й. авг.да у Е. И. Пугачёв бошчилигидаги қўзғолонни бостириш учун Уралга юборилган. Етти йиялик уруш қатнашчиси, рус турк урушлари (1768 —74 ва 1787—91) да бир неча ғалабага эришган ва Измаил қалъасини қаттиқ ҳужум билан эгаллаган (1790). Польша қўзғолони (1794)ни бостирган қўшинларга қўмондонлик қилган. Павел I тахтга чиққандан сўнг армияда С. назариясига зид бўлган прусс ҳарбий уставлари, формаси ва тартиби жорий қилинган. 1797Й. С. истеъфога чиқарилган. 1798 й. Россия французларга қарши иттифоққа қўшилади. Австрия ҳукумати Павел I олдига С.ни Италиядаги иттифоқчи қўшинларга бош қўмондон этиб тайинлаш масаласини қўяди. Павел I ноилож рози бўлади. 1799 й.да Адда ва Треббия дарёлари бўйида ва Нови ш. яқинида француз қўшинларини тормор келтириб, Италия ва Швейцарияга қилинган ҳарбий юришларни муваффақият билан якунлаган, сўнгра Швейцария Альпидан ошиб ўтиб, қуршовдан чиқиб кетган. С. «Полктузиш», «Ғалаба илми» каби ҳарбийназарий асарлар муаллифи. Уруш олиб бориш, жанг қилиш усуллари, қўшинни тарбиялаш ва ўқитиш масалалари ҳақида ўз даврига нисбатан анча оригинал ва илғор фикрлар системасини яратган. С. стратегияси ҳужумкор характерда бўлиб, душманни жанг майдонида бутунлай тормор қилишни асосий мақсад қилиб кўйган. Колонналар ва ёйиқ саф тактикасини ривожлантирган, ақидапарастлик ва эскиликка қарши курашган. Собиқ СССРда 1942 й. 29 июлда Суворов ордени таъсис этилган ва 1943 й. 21 авг.да Суворов билим юртлари ташкил этилган. Москва, Санкт-Петербург, Очаков, Измаил, Киев ва б. шаҳарларда музейлар очилган ва ҳайкаллари ўрнатилган. Бир қанча аҳоли пунктлари С. номи билан аталган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.