Suyak sinişi

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 787–788-b. — ziyouz.com

Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 80%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.

Suyak sinişi - şikastlaniş oqibatida suyak butunligining buzilişi. S.s. travmatik va patologik turlarga bölinadi. Travmatik S.s. soğlom suyakka tösatdan kuçli mexanik kuç ta'sir etişi natijasida röy beradi. Patologik S.s. esa biror kasallik (mas, suyak sili, suyak ösmasi, osteomiyelit, osteoporoz va h.k.) oqibatida mört bölib qolgan suyakka kuçeiz taşqi ta'sir tufayli yuz beradi. S.s. yopiq yoki oçiq böladi. Yo p i q sinişda singan joy sohasidagi teri zararlanmaydi, oç i q sinişda esa teri yirtilib, suyak bölaklari teridan taşqariga çiqib qoladi. Oçiq S.s. yopiğiga nisbatan xavfliroq xisoblanadi, çunki teridagi yirtilgan yara orqali infeksiya singan sohaga kirib qolişi va yiringlaşga sabab bölişi mumkin. Oçiq S.s, asosan, harbiy qurollar ta'siri va yöltransport halokati tufayli sodir böladi.

Singan suyaklar soniga köra S.s.lari monotravma (bitta S.s.) va politravma (bir neçta S.s.)larga ajratiladi. Suyakning neçta bölakka bölinişiga qarab oddiy (suyak ikki bölakka bölinsa) va murakkab (suyak bir neça bölakka bölinsa) S.s. qayd etiladi. Suyak bölaklarining şakliga köra S.s.lari köndalang, uzunasiga, qiya, vintsimon, Tsimon, Vsimon, maydalangan böladi. Singan suyak bölaklari joyidan siljimasligi yoki muskullar qisqarişi natijasida siljib ketişi mumkin. S.s.ning faqat bolalarga xos bölgan «novdasimon siniş» va epifizeoliz turlari mavjud.

Suyak bölaklari atrofdagi qon tomirlari va nerv tolalarini jarohatlaşi mumkin. Bir neçta mayda suyaklar yoki bitta yirik suyak (mas, son suyagi, çanoq suyagi) singanda içki va taşqi qon oqişi tufayli travmatik şok vujudga keladi. S.s.ning taşqi körinişdan absolyut (suyak kaltalaşuvi, qiyşayişi, siniş sohasida kirtillaş) va nisbiy (şiş, oğriq, funksiyaning buzilişi) belgilari közga taşlanadi.

Seni davolaşning konservativ (operatsiyasiz) va operativ usullari mavjud. Konservativ davo usullari (qölda tortib yoki tana tortimi yordamida suyak bölaklarini töğrilaş, gips boğlam qöyiş), asosan, oddiy S.s.larida qöllanadi. Murakkab S.s.larida esa aksariyat hoJşapda operatsiya qilinadi. Operativ davo usullaridan suyak bölaklarini metall plastinka, ştiftlar, burama mix va taşqi fiksatsiya apparatlari (mas, Ilizarov apparati) va h.k. bilan mahkamlaş keng tarqalgan.

Suyak bölaklarining bitişi singan sohada suyak qadoği hosil bölişiga asoslangan murakkab biologik jarayondir. Bitiş muddati qaysi suyak singanligi, suyak bölaklarining va atrof yumşoq töqimalarining holati hamda organizmning umumiy ahvoliga boğliq. Mayda va kömik suyaklar yirik va uzun suyaklarga nisbatan, bolalar suyagi esa kattalar suyagiga nisbatan tezroq bitadi. Qariyalarda suyak bitişi sekinroq keçadi.

Suyagi singan joyni tezda mavjud narsalar (karton, faner, taxtaça va b.) yoki şina qöyib, ustidan doka, römol yoki bint bilan siqib boğlaş va bemorni zudlik bilan tegişli kasalxonaga olib boriş kerak.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

СУЯК СИНИШИ - шикастланиш оқибатида суяк бутунлигининг бузилиши. С.с. травматик ва патологик турларга бўлинади. Травматик С.с. соғлом суякка тўсатдан кучли механик куч таъсир этиши натижасида рўй беради. Патологик С.с. эса бирор касаллик (мас, суяк сили, суяк ўсмаси, остеомиелит, остеопороз ва ҳ.к.) оқибатида мўрт бўлиб қолган суякка кучеиз ташқи таъсир туфайли юз беради. С.с. ёпиқ ёки очиқ бўлади. Ё п и қ синишда синган жой соҳасидаги тери зарарланмайди, оч и қ синишда эса тери йиртилиб, суяк бўлаклари теридан ташқарига чиқиб қолади. Очиқ С.с. ёпиғига нисбатан хавфлироқ хисобланади, чунки теридаги йиртилган яра орқали инфекция синган соҳага кириб қолиши ва йиринглашга сабаб бўлиши мумкин. Очиқ С.с, асосан, ҳарбий қуроллар таъсири ва йўлтранспорт ҳалокати туфайли содир бўлади.

Синган суяклар сонига кўра С.с.лари монотравма (битта С.с.) ва политравма (бир нечта С.с.)ларга ажратилади. Суякнинг нечта бўлакка бўлинишига қараб оддий (суяк икки бўлакка бўлинса) ва мураккаб (суяк бир неча бўлакка бўлинса) С.с. қайд этилади. Суяк бўлакларининг шаклига кўра С.с.лари кўндаланг, узунасига, қия, винтсимон, Тсимон, Vсимон, майдаланган бўлади. Синган суяк бўлаклари жойидан силжимаслиги ёки мускуллар қисқариши натижасида силжиб кетиши мумкин. С.с.нинг фақат болаларга хос бўлган «новдасимон синиш» ва эпифизеолиз турлари мавжуд.

Суяк бўлаклари атрофдаги қон томирлари ва нерв толаларини жароҳатлаши мумкин. Бир нечта майда суяклар ёки битта йирик суяк (мас, сон суяги, чаноқ суяги) синганда ички ва ташқи қон оқиши туфайли травматик шок вужудга келади. С.с.нинг ташқи кўринишдан абсолют (суяк калталашуви, қийшайиши, синиш соҳасида киртиллаш) ва нисбий (шиш, оғриқ, функциянинг бузилиши) белгилари кўзга ташланади.

Сени даволашнинг консерватив (операциясиз) ва оператив усуллари мавжуд. Консерватив даво усуллари (қўлда тортиб ёки тана тортими ёрдамида суяк бўлакларини тўғрилаш, гипс боғлам қўйиш), асосан, оддий С.с.ларида қўлланади. Мураккаб С.с.ларида эса аксарият ҳoJшapдa операция қилинади. Оператив даво усулларидан суяк бўлакларини металл пластинка, штифтлар, бурама мих ва ташқи фиксация аппаратлари (мас, Илизаров аппарати) ва ҳ.к. билан маҳкамлаш кенг тарқалган.

Суяк бўлакларининг битиши синган соҳада суяк қадоғи ҳосил бўлишига асосланган мураккаб биологик жараёндир. Битиш муддати қайси суяк синганлиги, суяк бўлакларининг ва атроф юмшоқ тўқималарининг ҳолати ҳамда организмнинг умумий аҳволига боғлиқ. Майда ва кўмик суяклар йирик ва узун суякларга нисбатан, болалар суяги эса катталар суягига нисбатан тезроқ битади. Қарияларда суяк битиши секинроқ кечади.

Суяги синган жойни тезда мавжуд нарсалар (картон, фанер, тахтача ва б.) ёки шина қўйиб, устидан дока, рўмол ёки бинт билан сиқиб боғлаш ва беморни зудлик билан тегишли касалхонага олиб бориш керак.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.