Suyakli baliqlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 789–790-b. — ziyouz.com
Suyakli baliqlar (Osteihthyes) umurtqali hayvonlar sinfi. Quyi devon davridan ma'lum. Uz. 0,7—1,1 sm dan 5—7 m gaça, ba'zan undan köproq; vazni 1,5 t gaça. Içki skeleti birmunça suyaklangan, ba'zi turlarida toğaydan iborat. Tangaçalari ganoid, kosmoid yoki suyakdan tuzilgan. Dum bölaklarini toğay yoki suyak nurlar uşlab turadi. Jabralari tösiq bilan bölinmagan, jabra teşiklari jabra qopqoqlari bilan yopilgan. Ayrim turlarining suzgiç pufagi ikkilamçi tarzda yöqolib ketgan. Uruğlanişi, odatda, taşqi; ayrim turlari tirik tuğadi. Osmoregulyatsiya jabralar va teri orqali ortiqça suvning çiqarilişi orqali amalga oşadi. Dengiz S.b.da bu jarayon buyrak va jabralar orqali amalga oşadi. Osmoregulyatsiya jarayonining keng diapozonga ega bölişi tufayli S.b. har xil şörlangan suvlarda yaşay oladi. Ötkinçi baliqlar dengizdan çuçuk suvga, çuçuk suvdan dengizga ötişi mumkin.
S.b. parrak suzgiçli va nur suzgiçli kenja sinflarga bölinadigan 33 turkum 420 oila va 20000 ga yaqin turni öz içiga oladi. Özbekiston suv havzalarida S.b. ning 8 turkum, 14 oilaga mansub 48 turi tarqalgan. S.b. ning 18 turi, jumladan 3 ta Örta Osiyo endemik turi Özbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУЯКЛИ БАЛИҚЛАР (Osteihthyes) умуртқали ҳайвонлар синфи. Қуйи девон давридан маълум. Уз. 0,7—1,1 см дан 5—7 м гача, баъзан ундан кўпроқ; вазни 1,5 т гача. Ички скелети бирмунча суякланган, баъзи турларида тоғайдан иборат. Тангачалари ганоид, космоид ёки суякдан тузилган. Дум бўлакларини тоғай ёки суяк нурлар ушлаб туради. Жабралари тўсиқ билан бўлинмаган, жабра тешиклари жабра қопқоқлари билан ёпилган. Айрим турларининг сузгич пуфаги иккиламчи тарзда йўқолиб кетган. Уруғланиши, одатда, ташқи; айрим турлари тирик туғади. Осморегуляция жабралар ва тери орқали ортиқча сувнинг чиқарилиши орқали амалга ошади. Денгиз С.б.да бу жараён буйрак ва жабралар орқали амалга ошади. Осморегуляция жараёнининг кенг диапозонга эга бўлиши туфайли С.б. ҳар хил шўрланган сувларда яшай олади. Ўткинчи балиқлар денгиздан чучук сувга, чучук сувдан денгизга ўтиши мумкин.
С.б. паррак сузгичли ва нур сузгичли кенжа синфларга бўлинадиган 33 туркум 420 оила ва 20000 га яқин турни ўз ичига олади. Ўзбекистон сув ҳавзаларида С.б. нинг 8 туркум, 14 оилага мансуб 48 тури тарқалган. С.б. нинг 18 тури, жумладан 3 та Ўрта Осиё эндемик тури Ўзбекистон Қизил китобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.