Suyuqlaniş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 785-b. — ziyouz.com
Suyuqlaniş — moddaning qattiq kristall holatdan suyuq holatga utişi; issiklik yutilişi bilan keçadigan jarayon. Suyukdanayotgan moddaning tarkibi özgarmasa kongurent S, özgarsa inkongurent S. deyiladi. S. jarayonida moddaning tartibli kristall tuzilişi buziladi, kristallar yuzasida va kristallitlarning özaro çegaralari yaqinida suyuq mikrotomçilar paydo böladi. Qizdirilgan sayin bu mikrotomçilar yiriklaşadi va birbiriga quyilib, suyuq faza bölib şakllanadi, kristallar esa fragmentlar şakliga ötib to töliq yöqolgunga qadar ölçamlari kiçiklaşadi. Mayda kristall polidispers moddalarning suyuq holatga ötişi özgarmas trada emas, balki ma'lum tralar oraliğida amalga oşadi; eng mayda kristallarning S. t-rasidan boşlanadi va eng yirik kristallarning S t-rasida tugaydi. Kdttiq eritmalar xam önlab tra oraliğida suyuladi. Bu tra oraliği holat diagrammasiga mos ravişda eritmalar tarkibiga boğliq.
Anorganik holat moddalar 275° dan (geliy 4Ne) 3380° gaça (volfram W) tra oraliğida suyuqlanadi. S. t-rasi eng yuqori bölgan birikmalarga gafniy nitrid HfN (3300°), sirkoniy karbid ZrC (3887°), tantal karbid TaS (3985°) va gafniy karbid HfC (3890°) kiradi. Organik moddalar 350—850° da suyuklanadi. S. tabiatda (Yer yuzasida muz va krrning erişi, minerallarning magmalar hosil qilib Si va b.), fan va texnika, quyiş, kavşarlaş, sof moddalar olişda muhim ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУЮҚЛАНИШ — модданинг қаттиқ кристалл ҳолатдан суюқ ҳолатга утиши; иссиклик ютилиши билан кечадиган жараён. Суюкданаётган модданинг таркиби ўзгармаса конгурент С, ўзгарса инконгурент С. дейилади. С. жараёнида модданинг тартибли кристалл тузилиши бузилади, кристаллар юзасида ва кристаллитларнинг ўзаро чегаралари яқинида суюқ микротомчилар пайдо бўлади. Қиздирилган сайин бу микротомчилар йириклашади ва бирбирига қуйилиб, суюқ фаза бўлиб шаклланади, кристаллар эса фрагментлар шаклига ўтиб то тўлиқ йўқолгунга қадар ўлчамлари кичиклашади. Майда кристалл полидисперс моддаларнинг суюқ ҳолатга ўтиши ўзгармас трада эмас, балки маълум тралар оралиғида амалга ошади; энг майда кристалларнинг С. т-расидан бошланади ва энг йирик кристалларнинг С т-расида тугайди. Кдттиқ эритмалар хам ўнлаб тра оралиғида суюлади. Бу тра оралиғи ҳолат диаграммасига мос равишда эритмалар таркибига боғлиқ.
Анорганик ҳолат моддалар 275° дан (гелий 4Не) 3380° гача (вольфрам W) тра оралиғида суюқланади. С. т-раси энг юқори бўлган бирикмаларга гафний нитрид HfN (3300°), цирконий карбид ZrC (3887°), тантал карбид ТаС (3985°) ва гафний карбид HfC (3890°) киради. Органик моддалар 350—850° да суюкланади. С. табиатда (Ер юзасида муз ва кррнинг эриши, минералларнинг магмалар ҳосил қилиб Си ва б.), фан ва техника, қуйиш, кавшарлаш, соф моддалар олишда муҳим аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.