Suyurğatmişxon
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 783-b. — ziyouz.com
Suyurğatmişxon SUYURĞATMIŞXON, Suyurğatmiş öğlon (töliq ismi Suyurğatmişxon ibn Donişmandça ibn Hindu ibn Burhon ibn Molik ibn Öqtoyxon) (? — 1388) — Balx yaqinidagi Örpuz mavzeida Amir Temur tomonidan nomigagina Movarounnahr taxtiga ötqazilgan çingiziy xon (1370— 88). Xonlik darajasiga kötarilgunga qadar S. Soxibqironning uluğ beklaridan biri bölib, qator harbiy yurişlarda iştirok etgan. Saltanat Amir Temur tasarrufiga kirgandan söng arkoni davlat, beklar, amirlar va nöyonlar bilan ittifoklikda xonlikning S.ga tayin qilinganligi qayta e'tirof etilgan. Çingizxon öz saltanatini öğillariga taqsimlab bergan vaqtda (1224) Xorazmdagi Xivaq va Kot ş.lari Çiğatoyxon avlodiga berilgan edi. Sohibqiron davlat tepasiga kelgaç, Husayn Söfidan bu yerlarni S.ga topşirişni talab qilgan. Amir Temurning 1371—72 y. Xorazmga uyuştirgan 1yurişida S. ham bevosita iştirok etadi. 1388 y. Amir Temur 4marta Xorazmga yurişga ketgan paytda S. Buxoroda betob bölib qoladi va bir neça kundan keyin vafot etadi. Xorazmdan qaytgan Sohibqiron nöyonlar, beklar va davlat arkonlari bilan ötkazilgan qurultoyda xonlik kursisiga S.ning öğli Sulton Mahmudni kötaradi.
Ad.: Nizomiddin Şomiy, Zafarnoma, T., 1966; M irzo Uluğbek, Tört ulus tarixi, T., 1993.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУЮРҒАТМИШХОН, Суюрғатмиш ўғлон (тўлиқ исми Суюрғатмишхон ибн Донишмандча ибн Ҳинду ибн Бурҳон ибн Молик ибн Ўқтойхон) (? — 1388) — Балх яқинидаги Ўрпуз мавзеида Амир Темур томонидан номигагина Мовароуннаҳр тахтига ўтқазилган чингизий хон (1370— 88). Хонлик даражасига кўтарилгунга қадар С. Сохибқироннинг улуғ бекларидан бири бўлиб, қатор ҳарбий юришларда иштирок этган. Салтанат Амир Темур тасарруфига киргандан сўнг аркони давлат, беклар, амирлар ва нўёнлар билан иттифокликда хонликнинг С.га тайин қилинганлиги қайта эътироф этилган. Чингизхон ўз салтанатини ўғилларига тақсимлаб берган вақтда (1224) Хоразмдаги Хивақ ва Кот ш.лари Чиғатойхон авлодига берилган эди. Соҳибқирон давлат тепасига келгач, Ҳусайн Сўфидан бу ерларни С.га топширишни талаб қилган. Амир Темурнинг 1371—72 й. Хоразмга уюштирган 1юришида С. ҳам бевосита иштирок этади. 1388 й. Амир Темур 4марта Хоразмга юришга кетган пайтда С. Бухорода бетоб бўлиб қолади ва бир неча кундан кейин вафот этади. Хоразмдан қайтган Соҳибқирон нўёнлар, беклар ва давлат арконлари билан ўтказилган қурултойда хонлик курсисига С.нинг ўғли Султон Маҳмудни кўтаради.
Ад.: Низомиддин Шомий, Зафарнома, Т., 1966; М ирзо Улуғбек, Тўрт улус тарихи, Т., 1993.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.