Suyurğol
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 783–784-b. — ziyouz.com
Suyurğol (möğulça — in'om, sovğa) — biror hukmdor (xon, sulton, şoh) tomonidan saltanat oldida alohida xizmat körsatgan arkoni davlat yoki sarkardalarga berilgan molmulk, yersuv. Möğullar istilosidan söng Movarounnahr, Daşti Qipçoq, Yaqin Şarq mamlakatlarida rasm bölgan. S.ga beriladigan yer nasldan naslga meros bölib ötgan. S. egasi davlatga tölanadigan soliklardan ozod etilib, olgan daromadi va öziga qaram aholidan ixtiyoriça foydalaniş huquqiga ega bölgan. Amir Temur va Temuriylar saltanatida S. keng qöllanilgan. Sohibqiron zabt etgan mamlakatlarning ba'zi viloyat va tumanlarini şu yerlarning oldingi egalariga, öz öğillari, nevaralari, qarindoşlari, atoqli laşkarboşilar, amir va beklarga S. tarzida bergan va ular «darbasta S.» deb yuritilgan. Amir Temur özining eng iste'dodli sarkardalaridan biri amir Şohmalikka bir qança yerlarni S. qilib bergan. Şohrux davrida Şohmalik Xorazm viloyatiga darbasta S. etib tayinlangan. Şohmalik vafotidan keyin Xorazm uning öğli Ibrohim Sultonga topşirilgan. 16-a.dan boşlab S.ning avvalgi tartibida muayyan özgariş yuz beradi. Şayboniylar va Aştarxoniylar davrida ba'zi qişloqlar, yer maydonlari şu yerlardan undiriladigan solikdarning bir qismi ham S. tariqasida beriladigan bölgan. 18-a. va 19-a.ning 1-yarmida S. mohiyati tubdan özgarib, uning faqat merosiyligi saqlanib qolgan.
Ad.: Abdurazzoq Samarqandiy, Matlai sa'dayn va majmai bahrayn, T., 1969.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СУЮРҒОЛ (мўғулча — инъом, совға) — бирор ҳукмдор (хон, султон, шоҳ) томонидан салтанат олдида алоҳида хизмат кўрсатган аркони давлат ёки саркардаларга берилган молмулк, ерсув. Мўғуллар истилосидан сўнг Мовароуннаҳр, Дашти Қипчоқ, Яқин Шарқ мамлакатларида расм бўлган. С.га бериладиган ер наслдан наслга мерос бўлиб ўтган. С. эгаси давлатга тўланадиган соликлардан озод этилиб, олган даромади ва ўзига қарам аҳолидан ихтиёрича фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлган. Амир Темур ва Темурийлар салтанатида С. кенг қўлланилган. Соҳибқирон забт этган мамлакатларнинг баъзи вилоят ва туманларини шу ерларнинг олдинги эгаларига, ўз ўғиллари, неваралари, қариндошлари, атоқли лашкарбошилар, амир ва бекларга С. тарзида берган ва улар «дарбаста С.» деб юритилган. Амир Темур ўзининг энг истеъдодли саркардаларидан бири амир Шоҳмаликка бир қанча ерларни С. қилиб берган. Шоҳрух даврида Шоҳмалик Хоразм вилоятига дарбаста С. этиб тайинланган. Шоҳмалик вафотидан кейин Хоразм унинг ўғли Иброҳим Султонга топширилган. 16-а.дан бошлаб С.нинг аввалги тартибида муайян ўзгариш юз беради. Шайбонийлар ва Аштархонийлар даврида баъзи қишлоқлар, ер майдонлари шу ерлардан ундириладиган соликдарнинг бир қисми ҳам С. тариқасида бериладиган бўлган. 18-а. ва 19-а.нинг 1-ярмида С. моҳияти тубдан ўзгариб, унинг фақат меросийлиги сақланиб қолган.
Ад.: Абдураззоқ Самарқандий, Матлаи саъдайн ва мажмаи баҳрайн, Т., 1969.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.