Svetayeva
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3–4-b. — ziyouz.com
Svetayeva Marina Ivanovna (1892.26.11, Moskva - 1941.31.8, Yela-buga, Tatariston) rus şoirasi. Moskva un-ti prof. Lozanna va Frey-furgdagi musika maktabi va katolik pansionda, Yaltadagi kizlar gimnaziyasida öqigan. Oktyabr töntarişini qabul qilmay, 1922 y.da Pragaga, 1925 y.da esa Parijga köçib borgan. Muhrjirlikda muhtojlik va vatansizlik azobini boşidan keçirgan S. 2-jahon uruşi boşlanişi b-n SSSRga qaytib kelgan (1939). Ammo köp ötmay, ruhiy iztiroblar orqasida öz joniga qasd qilgan.
Dastlabki şe'riy töplamlari — «Oqşom albomi» (1910) va «Sehrli fonar» (1912). 1916 y.ga kelib, S. ijo-dining asosiy mavzui — muhabbat, Rossiya, şe'riyat mavzui uzilkesil şakllanadi. S.ning 20-y.lar avvaliga oid şe'rlari oq gvardiyaçilarning muhojirlikda naşr etilgan jur.larida e'lon qilinadi. Şu davrda uning «Blokka atalgan şe'rlar», «Hijron»(1922), «Psixeya, Romantika», «Hunar» (1923) şe'riy kitoblari va «Barakalla» (1924) doston-ertagi naşr etilgan. S.ning «Rossiyadan keyin. 1922— 25» sönggi töplami 1928 y. Parijda bosilgan.
S. şe'riyati musiqiyligi, tovuşning şe'r musiqiy qurilmasidagi katta örni va ahamiyati b-n ajraladi. Taşki dunyo b-n murosa qila olmagan va şu dunyodagi hayotida röşnolik körmagan şoiraning asarlari, jumladan, «Toğlar dostoni», «Intiho dostoni» (1926), «Krisolov» lirik satirasi (1925), hatto antik davr syujetlari asosida yozilgan «Tezey» (1927) va «Fedra» (1928) tragediyalari uzun hamda keskin monologlardan tarkib topgan. S. nasrda ham qalam tebratib, M. Voloşin, O. Mandelştam, A. Beliy va b. haqida falsafiy öylar va xotiralardan iborat öziga xos adabiy portretlarni yaratgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦВЕТАЕВА Марина Ивановна (1892.26.11, Москва - 1941.31.8, Ела-буга, Татаристон) рус шоираси. Москва ун-ти проф. Лозанна ва Фрей-фургдаги мусика мактаби ва католик пансионда, Ялтадаги кизлар гимназиясида ўқиган. Октябрь тўнтаришини қабул қилмай, 1922 й.да Прагага, 1925 й.да эса Парижга кўчиб борган. Муҳржирликда муҳтожлик ва ватансизлик азобини бошидан кечирган Ц. 2-жаҳон уруши бошланиши б-н СССРга қайтиб келган (1939). Аммо кўп ўтмай, руҳий изтироблар орқасида ўз жонига қасд қилган.
Дастлабки шеърий тўпламлари — «Оқшом альбоми» (1910) ва «Сеҳрли фонарь» (1912). 1916 й.га келиб, Ц. ижо-дининг асосий мавзуи — муҳаббат, Россия, шеърият мавзуи узилкесил шаклланади. Ц.нинг 20-й.лар аввалига оид шеърлари оқ гвардиячиларнинг муҳожирликда нашр этилган жур.ларида эълон қилинади. Шу даврда унинг «Блокка аталган шеърлар», «Ҳижрон»(1922), «Психея, Романтика», «Ҳунар» (1923) шеърий китоблари ва «Баракалла» (1924) достон-эртаги нашр этилган. Ц.нинг «Россиядан кейин. 1922— 25» сўнгги тўплами 1928 й. Парижда босилган.
Ц. шеърияти мусиқийлиги, товушнинг шеър мусиқий қурилмасидаги катта ўрни ва аҳамияти б-н ажралади. Ташки дунё б-н муроса қила олмаган ва шу дунёдаги ҳаётида рўшнолик кўрмаган шоиранинг асарлари, жумладан, «Тоғлар достони», «Интиҳо достони» (1926), «Крисолов» лирик сатираси (1925), ҳатто антик давр сюжетлари асосида ёзилган «Тезей» (1927) ва «Федра» (1928) трагедиялари узун ҳамда кескин монологлардан таркиб топган. Ц. насрда ҳам қалам тебратиб, М. Волошин, О. Мандельштам, А. Белий ва б. ҳақида фалсафий ўйлар ва хотиралардан иборат ўзига хос адабий портретларни яратган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.