Sveyg
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3-b. — ziyouz.com
Sveyg Stefan (1881.28.11, Vena -1942.22.2, Petropolis, Rio-de-Janeyro yaqinida) avstriyalik yozuvçi. Vena va Berlin un-tlarida öqigan. 1-jaxrn uruşi yillarida Avstriya harbiy vazirligi arxivida xizmat qilgan va uruşga qarşi maqolalar yozgan. Dastlab Zalsburgda, keyin London (1934 y.dan), Nyu-York (1940 y.dan), Petropolisda yaşagan. «Kumuş torlar» (1901) şe'riy va «Erika Evald muhabbati» (1904) nasriy töplamlarida fransuz simvolistlari ta'siri seziladi. «Ilk keçinmalar» (1911), «Amok» (1922), «Tuyğular tölqini» (1927) hikoyalar töplamlarida S. inson ruhiyatining sirli tomonlarini, şaxsiy hayotining ziddiyatli manzaralarini tasvirlaşga uringan. «Mendel nodir kitoblar sotuvçisi» (1929), «Yangi ixtisoslik b-n daf'atan tanişuv» (1936) kabi qikoyalari bor. S. ijodida biografik roman, esse va oçerklar, ayniqsa, katta badiiy qimmatga ega. Uning L.N.Tolstoy, A. Stendal, 3. Freyd, F. Nitsşe va b.ga bağişlangan biografik asarlarida davr ruhi, ijodning şirin va azobli daqiqalari, tasvir etilgan ijodkorning ruhiy va ma'naviy olami yorqin mujassamlantirilgan. S.ning «Jahon bunyodkorlari» (1920— 28) turkumiga kirgan esselari orasida F.M. Dostoyevskiy, Ç. Dikkens, R. Rollan va b. yozuvçilarga bağişlanganlari alohida e'tiborga sazovor, «Balzak» (1946) asari jahon adabiyotidagi biografik roman janrining eng yaxşi namunalaridan.
Siyosat, S. nazarida, ğirrom öyindan iborat. Şuning uçun u öz ijodida davrning siyosiy masalalarini çetlab ötib, siyosiy öyinlar tegirmoniga tuşib qolgan ojiz kişilarga xayrixohlik b-n qaragan («Mariya Antuanetta», 1932; «Mariya Styuart», 1935). S. garçand maşhur tarixiy siymolar haqida «Magellan» (1938) va «Amerigo» (1942) singari romanlar yaratgan bölsa ham, u, birinçi navbatda, 19—20-a.larda yaşagan I. V. Gyote, T. Mann, B. Şou kabi siymolar haqidagi badiiylaşgan asarlari b-n jaxrn adabiyotida biografik roman, esse va oçerk janrlarining şakllanişiga muhim hissa qöşdi. «Noma'lum ayol maktubi» hikoyasi, «Kuygan köngil faryodi» hikoyalar töplami özbek tiliga tarjima kilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦВЕЙГ Стефан (1881.28.11, Вена -1942.22.2, Петрополис, Рио-де-Жанейро яқинида) австриялик ёзувчи. Вена ва Берлин ун-тларида ўқиган. 1-жахрн уруши йилларида Австрия ҳарбий вазирлиги архивида хизмат қилган ва урушга қарши мақолалар ёзган. Дастлаб Зальцбургда, кейин Лондон (1934 й.дан), Нью-Йорк (1940 й.дан), Петрополисда яшаган. «Кумуш торлар» (1901) шеърий ва «Эрика Эвальд муҳаббати» (1904) насрий тўпламларида француз символистлари таъсири сезилади. «Илк кечинмалар» (1911), «Амок» (1922), «Туйғулар тўлқини» (1927) ҳикоялар тўпламларида Ц. инсон руҳиятининг сирли томонларини, шахсий ҳаётининг зиддиятли манзараларини тасвирлашга уринган. «Мендель нодир китоблар сотувчиси» (1929), «Янги ихтисослик б-н дафъатан танишув» (1936) каби қикоялари бор. Ц. ижодида биографик роман, эссе ва очерклар, айниқса, катта бадиий қимматга эга. Унинг Л.Н.Толстой, А. Стендаль, 3. Фрейд, Ф. Ницше ва б.га бағишланган биографик асарларида давр руҳи, ижоднинг ширин ва азобли дақиқалари, тасвир этилган ижодкорнинг руҳий ва маънавий олами ёрқин мужассамлантирилган. Ц.нинг «Жаҳон бунёдкорлари» (1920— 28) туркумига кирган эсселари орасида Ф.М. Достоевский, Ч. Диккенс, Р. Роллан ва б. ёзувчиларга бағишланганлари алоҳида эътиборга сазовор, «Бальзак» (1946) асари жаҳон адабиётидаги биографик роман жанрининг энг яхши намуналаридан.
Сиёсат, Ц. назарида, ғирром ўйиндан иборат. Шунинг учун у ўз ижодида даврнинг сиёсий масалаларини четлаб ўтиб, сиёсий ўйинлар тегирмонига тушиб қолган ожиз кишиларга хайрихоҳлик б-н қараган («Мария Антуанетта», 1932; «Мария Стюарт», 1935). Ц. гарчанд машҳур тарихий сиймолар ҳақида «Магеллан» (1938) ва «Америго» (1942) сингари романлар яратган бўлса ҳам, у, биринчи навбатда, 19—20-а.ларда яшаган И. В. Гёте, Т. Манн, Б. Шоу каби сиймолар ҳақидаги бадиийлашган асарлари б-н жахрн адабиётида биографик роман, эссе ва очерк жанрларининг шаклланишига муҳим ҳисса қўшди. «Номаълум аёл мактуби» ҳикояси, «Куйган кўнгил фарёди» ҳикоялар тўплами ўзбек тилига таржима килинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.