Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Syuita

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 818-b. — ziyouz.com

    Syuita (frans. suite — qator, izçillik) — çolğu musiqaning asosiy turkumli şakllaridan biri va musiqiy janr. Qismlar tartibi, soni, xarakterining ma'lum qonunqoida bilan kat'iy çegaralanmaganligi, aksariyat hollarda qöşiq va raqs bilan uzviy boğliqligi S.ni sonata va simfoniyadan ajratib turadi. Bir neça mustaqil (odatda, kontrast) qismlardan taşkil topib, ular umumiy badiiy maqsadda birlaştiriladi. S.ning ilk körinişlarida 16-a. ga xos sekin va tez sur'atli raqslar qiyoslangan. 17-a.da I.Ya. Froberger ijodida qadimiy raqs S.ning mumtoz namunasi yuzaga kelgan. U 4 raqs — örtaça sur'atli allemanda, tez — kuranta, sekin — sarabanda va jadal — jigadan taşkil topib, lyutnya, klavesin, orkestr va b. uçun möljallangan. Klassik S.ning yuksak namunalarini I.S.Bax va G.F.Gendellar yaratgan (18-a.). Dramatik spektakllarga yozilgan musiqiy lavhalardan tuzilgan S.lar (E. Grigning «Per Gyunt», J. Bizening «Arlezianka»), şuningdek, balet Slari (P. Çaykovskiy, D. Şostakoviç, I. Stravinskiy va b.), kinofilmga yozilgan musiqiy lavhalardan tanlangan S.lar (S. Prokofyev, G. Sviridov) ham keng örin olgan. «S.» atamasi bir qança raqslardan iborat musiqali xoreografik kompozitsiyani ham bildiradi. 19—20-a.larda raqsiy bölmagan (R. Şuman, «Karnaval»; A. Şyonberg, Fortepiano uçun S. va b.), ba'zan dasturli (N. RimskiyKorsakov, «Şahrizoda»; M. Musorgskiy, «Körgazmadan suratlar»), vokal (D. Şostakoviç, «M.Svetayevaning 6 ta şe'ri») S.lar yaratildi. Özbekiston kompozitorlaridan V. Uspenskiy, A. Kozlovskiy, M. Burhonov, M. Aşrafiy, S. Yudakov, D. Soatqulov, D. Zokirov, B. Giyenko, S. Boboyev, Sayfi Jalil kabilar simfonik va özbek xalq çolğu asboblari orkestri, şuningdek, fortepiano va b. sozlar uçun turli S.lar yaratişgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СЮИТА (франц. suite — қатор, изчиллик) — чолғу мусиқанинг асосий туркумли шаклларидан бири ва мусиқий жанр. Қисмлар тартиби, сони, характерининг маълум қонунқоида билан катъий чегараланмаганлиги, аксарият ҳолларда қўшиқ ва рақс билан узвий боғлиқлиги С.ни соната ва симфониядан ажратиб туради. Бир неча мустақил (одатда, контраст) қисмлардан ташкил топиб, улар умумий бадиий мақсадда бирлаштирилади. С.нинг илк кўринишларида 16-а. га хос секин ва тез суръатли рақслар қиёсланган. 17-а.да И.Я. Фробергер ижодида қадимий рақс С.нинг мумтоз намунаси юзага келган. У 4 рақс — ўртача суръатли аллеманда, тез — куранта, секин — сарабанда ва жадал — жигадан ташкил топиб, лютня, клавесин, оркестр ва б. учун мўлжалланган. Классик С.нинг юксак намуналарини И.С.Бах ва Г.Ф.Генделлар яратган (18-а.). Драматик спектаклларга ёзилган мусиқий лавҳалардан тузилган С.лар (Э. Григнинг «Пер Гюнт», Ж. Бизенинг «Арлезианка»), шунингдек, балет Слари (П. Чайковский, Д. Шостакович, И. Стравинский ва б.), кинофильмга ёзилган мусиқий лавҳалардан танланган С.лар (С. Прокофьев, Г. Свиридов) ҳам кенг ўрин олган. «С.» атамаси бир қанча рақслардан иборат мусиқали хореографик композицияни ҳам билдиради. 19—20-а.ларда рақсий бўлмаган (Р. Шуман, «Карнавал»; А. Шёнберг, Фортепиано учун С. ва б.), баъзан дастурли (Н. РимскийКорсаков, «Шаҳризода»; М. Мусоргский, «Кўргазмадан суратлар»), вокал (Д. Шостакович, «М.Цветаеванинг 6 та шеъри») С.лар яратилди. Ўзбекистон композиторларидан В. Успенский, А. Козловский, М. Бурҳонов, М. Ашрафий, С. Юдаков, Д. Соатқулов, Д. Зокиров, Б. Гиенко, С. Бобоев, Сайфи Жалил кабилар симфоник ва ўзбек халқ чолғу асбоблари оркестри, шунингдек, фортепиано ва б. созлар учун турли С.лар яратишган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.