Tabiiy birliklar tizimi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 13-b. — ziyouz.com
Tabiiy birliklar tizimi — asosiy birliklar qilib fundamental fizik doimiylar (mas., gravitatsion doimiy S, yoruğlikning vakuumdagi tezligi s, Bol'sman doimiysi k va Plank doimiysi h, Avogadro soni NA, elektron zaryadi ye, elektronning tinçlikdagi massasi te va b.) qabul qilingan birliklar tizimi. T.b.t.ni birinçi bölib M. Plank taklif etgan (1906). T.b.t.dagi asosiy birliklarning ölçami tabiat hodisalariga asoslanib aniklanadi; bu xususiyati bilan u boşqa birliklar tizimidan butunlay farq qiladi. T.b.t.da uzunlik, massa va vaqt birliklari öta kiçik qiymatga (mas, Plank tizimida 4,031035 m ga; 5,42108 kg ga; 1,3410»43 s ga moye) va, aksinça, tra juda yuqori qiymatga ega (3,631032 S). Şuning uçun T. b.t.ni amalda qöllaş noqulaydir. Biroq T.b.t.ni qöllaş köpinça nazariy fizika tenglamalarini soddalaştirib yozişga imkon beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАБИИЙ БИРЛИКЛАР ТИЗИМИ — асосий бирликлар қилиб фундаментал физик доимийлар (мас., гравитацион доимий С, ёруғликнинг вакуумдаги тезлиги с, Болъцман доимийси к ва Планк доимийси h, Авогадро сони NA, электрон заряди е, электроннинг тинчликдаги массаси те ва б.) қабул қилинган бирликлар тизими. Т.б.т.ни биринчи бўлиб М. Планк таклиф этган (1906). Т.б.т.даги асосий бирликларнинг ўлчами табиат ҳодисаларига асосланиб аникланади; бу хусусияти билан у бошқа бирликлар тизимидан бутунлай фарқ қилади. Т.б.т.да узунлик, масса ва вақт бирликлари ўта кичик қийматга (мас, Планк тизимида 4,031035 м га; 5,42108 кг га; 1,3410»43 с га мое) ва, аксинча, тра жуда юқори қийматга эга (3,631032 С). Шунинг учун Т. б.т.ни амалда қўллаш ноқулайдир. Бироқ Т.б.т.ни қўллаш кўпинча назарий физика тенгламаларини соддалаштириб ёзишга имкон беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.