Tabiiy geografik jarayonlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 13–14-b. — ziyouz.com
Tabiiy geografik jarayonlar — tabiatda modda va energiya özgarişlari hamda umuman, tabiiy geografik majmualarnnj rivojlanişiga sabab böluvçi barça qodisalar. Bular atmosfera sirkulyatsiyasi, namlikning aylanişi, relyef hosil bölişi, nuraş, tuproq hosil bölişi, ösimlik va hayvonot dunyosining mavsumiy hamda asriy özgarişlari, komponentlararo aloqalarda röy beruvçi jarayonlardan iborat. T.g.j.ni tadqiq etiş landşaftlarni dinamik tuzilma sifatida örganişga, ularni muhofaza qiliş va özgartirişning oqilona yöllarini tanlaşga imkon beradi. Geografik majmualararo hamda komponentlararo modda va energiya almaşinuvini aniqlaş ayniqsa katta nazariy ahamiyatga ega. T.g.j. vaqt davomida (davriy) va muayyan tartibda (birinketinlik bilan) takrorlanib turadi. Mas., havo harorati, namligi, şamollar, yoruğlik keçakunduz davomida, turli xil obhavo fasllar davomida, fayellar yil davomida almaşinib (takrorlanib) turadi. Şuningdek, toğ jinslarining nuraşi, suv toşqini va b. ham muayyan tartibda takrorlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАБИИЙ ГЕОГРАФИК ЖАРАЁНЛАР — табиатда модда ва энергия ўзгаришлари ҳамда умуман, табиий географик мажмуаларннж ривожланишига сабаб бўлувчи барча қодисалар. Булар атмосфера циркуляцияси, намликнинг айланиши, рельеф ҳосил бўлиши, нураш, тупроқ ҳосил бўлиши, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсининг мавсумий ҳамда асрий ўзгаришлари, компонентлараро алоқаларда рўй берувчи жараёнлардан иборат. Т.г.ж.ни тадқиқ этиш ландшафтларни динамик тузилма сифатида ўрганишга, уларни муҳофаза қилиш ва ўзгартиришнинг оқилона йўлларини танлашга имкон беради. Географик мажмуалараро ҳамда компонентлараро модда ва энергия алмашинувини аниқлаш айниқса катта назарий аҳамиятга эга. Т.г.ж. вақт давомида (даврий) ва муайян тартибда (биринкетинлик билан) такрорланиб туради. Мас., ҳаво ҳарорати, намлиги, шамоллар, ёруғлик кечакундуз давомида, турли хил обҳаво фасллар давомида, фаеллар йил давомида алмашиниб (такрорланиб) туради. Шунингдек, тоғ жинсларининг нураши, сув тошқини ва б. ҳам муайян тартибда такрорланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.